Verse 53
Brahmavidya
ब्रह्महत्याश्वमेधाद्यैः पुण्यपापैर्न लिप्यते । चोदको बोधकश्चैव मोक्षदश्च परः स्मृतः॥ इत्येषं त्रिविधो ज्ञेय आचार्यस्तु महीतले । चोदको दर्शयेन्मार्गं बोधकः स्थानमाचरेत्॥ मोक्षदस्तु परं तत्त्वं यज्ज्ञात्वा परमश्नुते । प्रत्यक्षयजनं देहे संक्षेपाच्छृणु गौतम॥ तेनेष्ट्वा स नरो याति शाश्वतं पदमव्ययम् । स्वयमेव तु सम्पश्येद्देहे बिन्दुं च निष्कलम्॥५१–५४॥
ब्रह्म-हत्या-अश्वमेध-आद्यैः पुण्य-पापैः न लिप्यते । चोदकः बोधकः च एव मोक्ष-दः च परः स्मृतः । इति एषः त्रि-विदः ज्ञेयः आचार्यः तु मही-तले । चोदकः दर्शयेत् मार्गम् बोधकः स्थानम् आचरेत् । मोक्ष-दः तु परम् तत्त्वम् यत् ज्ञात्वा परम् अश्नुते । प्रत्यक्ष-यजनम् देहे संक्षेपात् शृणु गौतम । तेन इष्ट्वा सः नरः याति शाश्वतम् पदम् अव्ययम् । स्वयम् एव तु सम्पश्येत् देहे बिन्दुम् च निष्कलम् ।
brahmahatyāśvamedhādyaiḥ puṇyapāpair na lipyate | codako bodhakaś caiva mokṣadaś ca paraḥ smṛtaḥ || ityeṣaṃ trividho jñeya ācāryas tu mahītale | codako darśayen mārgaṃ bodhakaḥ sthānam ācaret || mokṣadas tu paraṃ tattvaṃ yaj jñātvā param aśnute | pratyakṣayajanaṃ dehe saṃkṣepāc chṛṇu gautama || teneṣṭvā sa naro yāti śāśvataṃ padam avyayam | svayam eva tu sampaśyed dehe binduṃ ca niṣkalam ||51–54||
अश्वमेध और ब्रह्महत्या आदि रूप पुण्य‑पाप से कोई लिप्त नहीं होता। परम गुरु तीन प्रकार का कहा गया है—चोदक, बोधक और मोक्षद। चोदक मार्ग दिखाता है, बोधक स्थान‑अभ्यास कराता है, और मोक्षद परम तत्त्व का उपदेश देता है; उसे जानने से परम की प्राप्ति होती है। हे गौतम, देह में प्रत्यक्ष यज्ञ को संक्षेप से सुनो; ऐसा यजन करके मनुष्य शाश्वत, अव्यय पद को जाता है और देह में बिंदु तथा निष्कल को स्वयं देखता है।
One is not stained by merit and demerit such as the horse-sacrifice and brahmin-slaying. The supreme teacher is remembered as threefold: the impeller, the awakener, and the giver of liberation. The impeller shows the path; the awakener makes one practice the station; the giver of liberation (teaches) the highest reality, knowing which one attains the Supreme. Hear briefly, O Gautama, the direct sacrifice in the body: having sacrificed thus, a man reaches the eternal, imperishable state and should himself see in the body the bindu and the partless.