HomeUpanishadsAmritbinduVerse 3
Previous Verse
Next Verse

Verse 3

Amritbindu

यतो निर्विषयस्यास्य मनसो मुक्तिरिष्यते । अतो निर्विषयं नित्यं मनः कार्यं मुमुक्षुणा ॥

निरस्तविषयासङ्गं संनिरुद्धं मनो हृदि । यदाऽऽयात्यात्मनो भावं तदा तत्परमं पदम् ॥३-४॥

यतः । निर्-विषयस्य । अस्य । मनसः । मुक्तिः । इष्यते । अतः । निर्-विषयम् । नित्यम् । मनः । कार्यम् । मुमुक्षुणा ।

निरस्त-विषय-आसङ्गम् । सं-निरुद्धम् । मनः । हृदि । यदा । आयाति । आत्मनः । भावम् । तदा । तत् । परम् । पदम् ॥

yato nirviṣayasyāsya manaso muktir iṣyate | ato nirviṣayaṃ nityaṃ manaḥ kāryaṃ mumukṣuṇā |

nirasta-viṣayāsaṅgaṃ saṃniruddhaṃ mano hṛdi | yadā''yāty ātmano bhāvaṃ tadā tat paramaṃ padam ||3-4||

क्योंकि इस मन की मुक्ति विषय-रहित होने से मानी गई है, इसलिए मुमुक्षु को सदा मन को विषय-रहित करना चाहिए। विषयासक्ति को त्यागकर, हृदय में मन को भली-भाँति संयमित करने पर—जब वह आत्मभाव को प्राप्त होता है, तब वही परम पद है।

Because liberation of this mind is held to be (through) objectlessness, therefore the seeker of liberation should always make the mind objectless. Having cast off attachment to objects, with the mind well-restrained in the heart—when it attains the state of the Self, then that is the supreme abode.

Nirviṣayatā and mano-nirodha as proximate means to ātma-sākṣātkāra (mokṣa)Mahavakya: Indirect: describes nididhyāsana/inner assimilation enabling direct recognition of mahāvākya import (identity of ātman and brahman).AtharvaChandas: Anuṣṭubh (śloka)