Adhyaya 211
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 211

Adhyaya 211

इस अध्याय में ईश्वर देवी को प्रभास-क्षेत्र में स्थित पुलहेश्वर तीर्थ का उपदेश देते हैं। वे बताते हैं कि यह शिव-स्थान नैऋत्य (दक्षिण-पश्चिम) दिशा में, धनुष-प्रमाण से नापी हुई दूरी पर स्थित है; वहाँ जाकर भक्तिपूर्वक दर्शन और पूजन करना चाहिए। ईश्वर यह भी कहते हैं कि पुलहेश्वर की भक्ति-आधारित आराधना से यात्रा का पुण्यफल सिद्ध होता है। विशेष रूप से हिरण्य-दान (स्वर्ण/धन का दान) को यात्रा-फल की पूर्णता का साधन बताया गया है, जिससे तीर्थयात्रा का पुण्य सम्यक् रूप से संपन्न होता है। अंत में इसे स्कन्दपुराण के प्रभासखण्ड, प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य का 211वाँ अध्याय कहा गया है।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । पुलस्त्येश्वरात्ततो देवि नैरृते धनुषाष्टके । पुलहेश्वरनामानं तं च भक्त्या प्रपूजयेत्

ईश्वर बोले—हे देवि! पुलस्त्येश्वर से नैऋत्य दिशा में आठ धनुष की दूरी पर ‘पुलहेश्वर’ नामक (लिंग) है; उसकी भक्ति-पूर्वक विधिवत् पूजा करनी चाहिए।

Verse 2

हिरण्यदानं दत्त्वा वै सम्यग्यात्राफलं लभेत्

निश्चय ही, स्वर्ण-दान करने से तीर्थयात्रा का सम्यक् फल प्राप्त होता है।

Verse 211

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये पुलहेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकादशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

इस प्रकार श्रीस्कन्द महापुराण की एकाशीतिसाहस्री संहिता के सप्तम प्रभासखण्ड के प्रथम प्रभासक्षेत्र-माहात्म्य में ‘पुलहेश्वर-माहात्म्य-वर्णन’ नामक दो सौ ग्यारहवाँ अध्याय समाप्त हुआ।