Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 13

Devanagari script

भारभूतेश्वरं लिंगं भारभूतगणार्चितम् । अंतर्गृहोत्तरद्वारि ध्यात्वा शिवपुरे वसेत्

Transliteration

bhārabhūteśvaraṃ liṃgaṃ bhārabhūtagaṇārcitam | aṃtargṛhottaradvāri dhyātvā śivapure vaset

Translation

अन्तर्गृह के उत्तरी द्वार पर स्थित, भारभूत-गणों द्वारा पूजित भारभूतेश्वर लिंग का ध्यान करके मनुष्य शिवपुर में वास पाता है।

Word by Word

• भारभूतेश्वरम्: Bhārabhūteśvara (name of the Lord)
• भारभूतेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भारभूतेश्वर (प्रातिपदिक) = भारभूत + ईश्वर
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; तत्पुरुषसमास (षष्ठी-तत्पुरुषः: भारभूतस्य ईश्वरः)

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva-emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• भारभूतगणार्चितम्: worshipped by the Bhārabhūta-gaṇas
• भारभूतगणार्चितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अर्च् (धातु) + क्त (कृदन्त); उपपद-समास: भारभूतगण + अर्चित
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle) ‘पूजित’; तत्पुरुषसमास (तृतीया/करण-भाव: भारभूतगणैः अर्चितम्)

• अन्तर्गृह-उत्तर-द्वारि: at the northern door of the inner house
• अन्तर्गृह-उत्तर-द्वारि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तर् (अव्यय/उपसर्गभाव) + गृह (प्रातिपदिक) + उत्तर (प्रातिपदिक) + द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः (तत्पुरुषः): अन्तर्गृहे उत्तरं द्वारम् → अन्तर्गृह-उत्तर-द्वारि (locative)

• ध्यात्वा: having meditated (upon)
• ध्यात्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: ध्यै (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive) ‘having meditated’

• शिवपुरे: in Śiva’s city
• शिवपुरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शिवपुर (प्रातिपदिक) = शिव + पुर
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषसमास (षष्ठी-तत्पुरुषः: शिवस्य पुरम्)

• वसेत्: should dwell
• वसेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative/विधि), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhārabhūteśvara (Kāśī-liṅga)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A dim inner sanctum in Kāśī: the northern doorway of the garbhagṛha, a dark stone liṅga named Bhārabhūteśvara adorned with simple bilva leaves; subtle presence of Śiva-gaṇas in the air, while a pilgrim meditates with folded hands.

Characters & Entities

• Bhārabhūteśvara
• Bhārabhūta-gaṇas
• Śivapura/Śivaloka (concept)
• Kāśī (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Contemplation of Śiva at a sanctified spot in Kāśī leads beyond ordinary merit toward Śiva’s own abode.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Bhārabhūteśvara-liṅga, described as near the northern doorway of the inner shrine.

What ritualistic prescription is mentioned?

Dhyāna (meditation) upon Bhārabhūteśvara at the indicated sacred location.