Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 68

Devanagari script

स्कंद उवाच । पाराशर्यस्तदारभ्य शंभुभक्तिपरोभवत् । लिंगं व्यासेश्वरं स्थाप्य घंटाकर्ण ह्रदाग्रतः

Transliteration

skaṃda uvāca | pārāśaryastadārabhya śaṃbhubhaktiparobhavat | liṃgaṃ vyāseśvaraṃ sthāpya ghaṃṭākarṇa hradāgrataḥ

Translation

स्कन्द बोले—तत्पश्चात् पाराशर्य (व्यास) शम्भु-भक्ति में पूर्णतः तत्पर हो गए। उन्होंने घण्टाकर्ण-ह्रद के अग्रभाग में ‘व्यासेश्वर’ लिङ्ग की स्थापना की।

Word by Word

• स्कन्दः: Skanda
• स्कन्दः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• पाराशर्यः: Pārāśarya (Vyāsa)
• पाराशर्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाराशर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• तदा: then
• तदा: Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (then)

• आरभ्य: starting from (that time)
• आरभ्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: आ + रभ् (धातु)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having begun/from then on)

• शंभु-भक्ति-परः: devoted to Śambhu
• शंभु-भक्ति-परः: Karta-predicative (कर्तृसम्बन्धि विधेय)
• Type: Adjective
• Root: शंभु (प्रातिपदिक) + भक्ति (प्रातिपदिक) + पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (शंभौ भक्तिः यस्य सः/भक्तौ परः) विशेषण

• अभवत्: became
• अभवत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• लिङ्गम्: liṅga (emblem)
• लिङ्गम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• व्यासेश्वरम्: Vyāseśvara (name of Śiva)
• व्यासेश्वरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्यास (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (व्यासस्य ईश्वरः)

• स्थाप्य: having स्थापित/installed
• स्थाप्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्था (धातु)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having installed)

• घण्टाकर्ण: Ghaṇṭākarṇa (proper name)
• घण्टाकर्ण: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: घण्टा (प्रातिपदिक) + कर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रातिपदिकरूपेण नाम; बहुव्रीहिः (घण्टावत् कर्णौ यस्य)

• ह्रद-अग्रतः: in front of the lake
• ह्रद-अग्रतः: Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ह्रद (प्रातिपदिक) + अग्रतस् (अव्यय)
• Form: अव्ययीभावसमास; स्थानवाचक अव्यय (in front of the lake)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ghaṇṭākarṇa-hrada (associated) / Vyāseśvara (liṅga)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Skanda narrates: Vyāsa becomes devoted to Śambhu and establishes the Vyāseśvara Liṅga before the Ghaṇṭākarṇa Lake; the setting shows a serene lake, a newly installed liṅga, and ritual implements.

Characters & Entities

• Skanda
• Pārāśarya (Vyāsa)
• Śambhu (Śiva)
• Vyāseśvara Liṅga
• Ghaṇṭākarṇa Hrada

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True transformation is shown through sustained bhakti, culminating in sacred acts like liṅga-pratiṣṭhā.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ghaṇṭākarṇa Hrada (lake) in Kāśī, and the shrine of Vyāseśvara Liṅga.

What ritualistic prescription is mentioned?

Liṅga-sthāpana (establishing/installing a Śiva-liṅga) is narrated as the exemplary act of Vyāsa.