Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 33

पुरा विष्णौ तपत्यत्र तल्लिंगं स्वयमेव हि । तत्राविरासीत्तेजस्वि तेन क्षेत्रमिदं शुभम्

purā viṣṇau tapatyatra talliṃgaṃ svayameva hi | tatrāvirāsīttejasvi tena kṣetramidaṃ śubham

पूर्वकाल में जब विष्णु यहाँ तप कर रहे थे, तब वह लिंग स्वयं प्रकट हुआ। तेजस्वी रूप से वहाँ प्रादुर्भूत होने के कारण यह क्षेत्र शुभ है।

पुराformerly
पुरा:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (formerly)
विष्णौwhen/while Viṣṇu (was present)
विष्णौ:
Adhikarana (Location/Context/अधिकरण)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; ‘विष्णौ (स्थिते)’ इत्यर्थे
तपतिwas performing austerity
तपति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (here)
तत्that
तत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (लिङ्गम्)
लिङ्गम्liṅga
लिङ्गम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलिङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
स्वयम्by itself
स्वयम्:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय (reflexive adverb)
एवindeed, just
एव:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphatic particle)
हिindeed
हि:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (there)
आविरासीत्appeared, became manifest
आविरासीत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआविर् + अस् (धातु)
Formलङ्-लकार (अनद्यतनभूत/imperf.), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
तेजस्विradiant
तेजस्वि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootतेजस्विन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (लिङ्गस्य)
तेनtherefore/by that
तेन:
Karana/Hetu (Cause/Instrument/हेतु)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसक/पुं, तृतीया-विभक्ति (करण/हेतु), एकवचन
क्षेत्रम्the sacred place, field
क्षेत्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
इदम्this
इदम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (क्षेत्रम्)
शुभम्auspicious
शुभम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (क्षेत्रम्)

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa context, typically Skanda to Agastya)

Tirtha: Jyotīrūpeśvara (svayaṁbhū) at Cakrapuṣkariṇī area

Type: kshetra

Scene: Viṣṇu seated in austerity near a sacred tank, surrounded by quiet radiance; from the earth/light a liṅga self-manifests, blazing with tejas; sages and devas witness the auspicious emergence.

V
Viṣṇu
Ś
Śiva (Liṅga)
K
Kāśī (kṣetra)

FAQs

Tapas and divine presence sanctify place; Kāśī’s holiness is rooted in self-manifest revelation.

The Kāśī kṣetra where the Liṅga self-manifested during Viṣṇu’s austerities (Jyotīrūpeśvara context).

No direct prescription; it provides an origin-māhātmya establishing the shrine’s sanctity.