Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 92

Devanagari script

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे नर्मदेश्वराख्यानं नाम द्विनवतितमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍa uttarārdhe narmadeśvarākhyānaṃ nāma dvinavatitamo'dhyāyaḥ

Translation

इस प्रकार श्रीस्कन्दमहापुराण की एकाशी-साहस्री संहिता के चतुर्थ भाग, काशीखण्ड (उत्तरार्ध) में ‘नर्मदेश्वराख्यान’ नामक बानवेवाँ अध्याय समाप्त हुआ।

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध/discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय, इत्यादि-समाप्तिसूचक (quotative/end marker)

• श्रीस्कान्दे: in the Śrī Skanda (Purāṇa)
• श्रीस्कान्दे: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: श्रीस्कान्द (प्रातिपदिक; श्री + स्कान्द)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; ग्रन्थ-नाम्नि अधिकरण

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महापुराण (प्रातिपदिक; महा + पुराण)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरण

• एकाशीतिसाहस्र्याम्: in the (collection) of eighty-one thousand (verses)
• एकाशीतिसाहस्र्याम्: Adhikarana-viśeṣaṇa (अधिकरणविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एकाशीति + साहस्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; संख्या-समास (द्विगु) विशेषण—‘८१-सहस्री’

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• चतुर्थे: in the fourth
• चतुर्थे: Adhikarana-viśeṣaṇa (अधिकरणविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘fourth’ (section/book)

• काशीखण्डे: in the Kāśīkhaṇḍa section
• काशीखण्डे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशीखण्ड (प्रातिपदिक; काशी + खण्ड)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘काश्याः खण्डः’ षष्ठी-तत्पुरुष

• उत्तरार्धे: in the latter half
• उत्तरार्धे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उत्तरार्ध (प्रातिपदिक; उत्तर + अर्ध)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘उत्तरः अर्धः’ कर्मधारय/तत्पुरुष-प्राय

• नर्मदेश्वराख्यानम्: the narrative of Narmadeśvara
• नर्मदेश्वराख्यानम्: Karta (कर्ता/Subject: title)
• Type: Noun
• Root: नर्मदेश्वर + आख्यान (प्रातिपदिक; नर्मदा + ईश्वर + आख्यान)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘नर्मदेश्वरस्य आख्यानम्’ षष्ठी-तत्पुरुष

• नाम: named
• नाम: Sambandha (सम्बन्ध/title marker)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय, नाम-शब्दः (designation marker)

• द्विनवतितमः: ninety-second
• द्विनवतितमः: Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्विनवति + तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक—‘92nd’

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Narrator/Redactor (colophon)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Narmadeśvara-ākhyāna (chapter unit)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Manuscript-style closing: scribal flourish, concluding line naming the chapter and its placement in the larger compilation; a quiet temple-library or āśrama scriptorium atmosphere.

Characters & Entities

• Skanda Mahāpurāṇa
• Kāśī Khaṇḍa
• Narmadeśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

This is a colophon; its purpose is to mark textual closure and locate the narrative within the Purāṇic hierarchy.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Indirectly references Narmadeśvara and the Kāśī Khaṇḍa context; the line itself is bibliographic rather than descriptive.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; this is a chapter-end colophon.