Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 24

Devanagari script

अपरं च वरं दद्यां नर्मदे दर्शनाघहे । भवत्या स्थापितं लिंगं नर्मदेश्वरसंजकम्

Transliteration

aparaṃ ca varaṃ dadyāṃ narmade darśanāghahe | bhavatyā sthāpitaṃ liṃgaṃ narmadeśvarasaṃjakam

Translation

और हे नर्मदा, जिनका दर्शन पाप का नाश करता है, मैं तुम्हें एक और वर देता हूँ—तुम्हारे द्वारा स्थापित यह लिंग ‘नर्मदेश्वर’ नाम से प्रसिद्ध होगा।

Word by Word

• अपरम्: another
• अपरम्: Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (वरम्-विशेषण)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/ conjunction)

• वरम्: boon
• वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म (देय-वस्तु)

• दद्याम्: may I give
• दद्याम्: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दा (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• नर्मदे: O Narmadā
• नर्मदे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नर्मदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• दर्शनाघहे: O remover of sins by (your) sight
• दर्शनाघहे: Sambodhana with epithet (सम्बोधन-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दर्शन-अघ-ह (प्रातिपदिक; ह = √हन्/√हृ? ‘हरति/हन्ति’ अर्थे)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन; विशेषण (नर्मदा-विशेषण)

• भवत्या: by you
• भवत्या: Karta (Agent in passive/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; कर्तृ-करण (agent in passive)

• स्थापितम्: established
• स्थापितम्: Kriyāviśeṣaṇa/Predicate complement (कर्मणि-प्रयोगे)
• Type: Verb
• Root: स्थापित (कृदन्त; √स्था/√स्थाप् (धातु) + क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘लिङ्गम्’ इति पदेन सह

• लिंगम्: liṅga (Śiva emblem)
• लिंगम्: Karta (Subject in passive/कर्तृस्थानी)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि-प्रयोगे कर्तृस्थानी (subject of passive)

• नर्मदेश्वरसंजकम्: named ‘Narmadeśvara’
• नर्मदेश्वरसंजकम्: Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नर्मदा-ईश्वर-संजक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (लिङ्गम्-विशेषण): ‘नर्मदेश्वर’ इति नामयुक्तम्

Speaker

Maheśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Narmadeśvara (liṅga) / Revā (Narmadā)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (addressed as ‘Narmadā’)

Visual Art Cues

Scene: Revā as a river-goddess establishes a Śiva-liṅga; a divine lord grants a boon and names it ‘Narmadeśvara’; attendants hold kalaśas, bilva leaves, and lamps.

Characters & Entities

• Narmadā
• Narmadeśvara Liṅga
• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Establishing and honoring Śiva-liṅgas at sacred places anchors divine presence for devotees.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Narmadā tīrtha and the specific liṅga titled Narmadeśvara are glorified.

What ritualistic prescription is mentioned?

Liṅga-sthāpana (establishing a liṅga) is referenced as an auspicious, merit-bearing act.