Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 67

Devanagari script

तदग्रे कालगंगा च कलिकल्मषनाशिनी । तस्यां स्नात्वा नरो धीमांस्तत्क्षणान्निरघो भवेत्

Transliteration

tadagre kālagaṃgā ca kalikalmaṣanāśinī | tasyāṃ snātvā naro dhīmāṃstatkṣaṇānniragho bhavet

Translation

उसके आगे ‘कालगंगा’ है, जो कलियुग के कल्मष का नाश करती है। उसमें स्नान करके बुद्धिमान मनुष्य उसी क्षण निष्पाप हो जाता है।

Word by Word

• तत्-अग्रे: in front of that (tīrtha)
• तत्-अग्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; सप्तमी-अर्थे अव्ययम् = ‘in front of that/before it’

• काल-गङ्गा: Kālagangā
• काल-गङ्गा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक) + गङ्गा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; समासः: कालस्य गङ्गा (षष्ठी-तत्पुरुष)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• कलि-कल्मष-नाशिनी: destroyer of the impurity of Kali (age)
• कलि-कल्मष-नाशिनी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कलि (प्रातिपदिक) + कल्मष (प्रातिपदिक) + नाशिनी (नश् धातु, णिनि-प्रत्यय; कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; णिनि-प्रत्ययान्त (agent noun) ‘destroyer’; समासः: कलिकल्मषस्य नाशिनी (षष्ठी-तत्पुरुष)

• तस्याम्: in her/in that (river)
• तस्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund) = having bathed

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• धीमान्: wise
• धीमान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• तत्-क्षणात्: from that moment
• तत्-क्षणात्: Apadana (Ablative point/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; पञ्चमी-अर्थे अव्ययम् = ‘from that very moment’

• निर्-अघः: sinless
• निर्-अघः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर् (उपसर्ग) + अघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः: निर्गतम् अघं यस्मात् (निरघः = sinless)

• भवेत्: would become
• भवेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāla-gaṅgā

Type: sangam

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage audience

Visual Art Cues

Scene: A narrow sacred watercourse labeled Kāla-gaṅgā, dark-lustrous yet pure; a wise pilgrim steps in, and a visual metaphor shows black Kali-age soot dissolving instantly into clear water; light breaks through above the ghat.

Characters & Entities

• Kāla-gaṅgā
• Kali Yuga
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even in Kali-yuga, sincere purification in a sacred tīrtha can bring immediate moral and spiritual cleansing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāla-gaṅgā, a tīrtha in Kāśī famed for removing Kali-age impurities.

What ritualistic prescription is mentioned?

Bathing (snāna) in Kāla-gaṅgā.