Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 60

Devanagari script

केदारं गंतुकामस्य बुद्धिर्देया नरैरियम् । काश्यां स्पृशंस्त्वं केदारं कृतकृत्यो भविष्यसि

Transliteration

kedāraṃ gaṃtukāmasya buddhirdeyā narairiyam | kāśyāṃ spṛśaṃstvaṃ kedāraṃ kṛtakṛtyo bhaviṣyasi

Translation

जो केदार जाने की इच्छा रखता हो, उसे लोग यह उपदेश दें—‘काशी में ही केदार का स्पर्श और पूजन करके तुम कृतकृत्य हो जाओगे।’

Word by Word

• केदारम्: Kedāra (holy place)
• केदारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: केदार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• गन्तुकामस्य: of one desiring to go
• गन्तुकामस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: गन्तुकाम (प्रातिपदिक; गम् (धातु) + तुमुन् + काम)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; विशेषण—‘इच्छुकस्य’

• बुद्धिः: advice, counsel
• बुद्धिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• देया: should be given
• देया: Vidheyavācaka (Predicate adjective/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: देय (प्रातिपदिक; दा (धातु) + यत् (कृदन्त))
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषण—‘दातव्या’ (gerundive)

• नरैः: by men, by people
• नरैः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/कर्तृ), बहुवचन

• इयम्: this
• इयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• काश्याम्: in Kāśī
• काश्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• स्पृशन्: touching
• स्पृशन्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial participle/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: स्पृश् (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणभावे—‘स्पृशन्’ = touching

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुषार्थे मध्यमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• केदारम्: Kedāra
• केदारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: केदार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कृतकृत्यः: one who has accomplished his purpose
• कृतकृत्यः: Kartṛviśeṣaṇa (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृतकृत्य (प्रातिपदिक; कृत (कृ (धातु) + क्त) + कृत्य)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण—‘सफलः/कृतार्थः’

• भविष्यसि: you will become
• भविष्यसि: Kriyā (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट्-लकार (भविष्यत्काल), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Skanda (deduced: Kāśī-khaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Kedāreśvara) within Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrims/seekers; the text addresses ‘people’ giving counsel

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim yearning for the snowy Kedāra is gently instructed by elders in Kāśī; the pilgrim touches and worships a Kedāra emblem/linga within the bustling sacred city, with Gaṅgā and ghāṭs nearby—suggesting ‘Kedāra in Kāśī’.

Characters & Entities

• Kāśī (Vārāṇasī)
• Kedāra
• Kedāreśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī contains the essence of far-off tīrthas; sincere contact with Kedāra in Kāśī can complete one’s pilgrimage-aim.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāreśvara/Kedāra as present within Kāśī (Vārāṇasī) in the Kāśī-khaṇḍa sacred map.

What ritualistic prescription is mentioned?

Touching/approaching Kedāra in Kāśī (implying darśana and worship) as a substitute-fulfillment for distant travel.