Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 58

Devanagari script

पाशपाणिगणाध्यक्ष समीपे यः प्रपश्यति । चंडीश्वरं महालिंगं स याति परमां गतिम्

Transliteration

pāśapāṇigaṇādhyakṣa samīpe yaḥ prapaśyati | caṃḍīśvaraṃ mahāliṃgaṃ sa yāti paramāṃ gatim

Translation

जो पाशधारी गणाध्यक्ष के समीप स्थित चण्डीश्वर नामक महालिंग का दर्शन करता है, वह परम गति अर्थात् मोक्ष को प्राप्त होता है।

Word by Word

• पाशपाणिगणाध्यक्ष: O chief of the troop of Pāśapāṇi (Śiva’s attendants)
• पाशपाणिगणाध्यक्ष: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पाश-पाणि-गण-अध्यक्ष (प्रातिपदिक; पाश + पाणि + गण + अध्यक्ष)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; तत्पुरुषसमासः (षष्ठी-तत्पुरुषः) — ‘पाशपाणिनां गणस्य अध्यक्षः’

• समीपे: near
• समीपे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: समीप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अव्ययीभावार्थे ‘near’

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम

• प्रपश्यति: sees, beholds
• प्रपश्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र√पश् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• चण्डीश्वरम्: Caṇḍīśvara (name of the liṅga/deity)
• चण्डीश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चण्डीश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• महालिङ्गम्: the great liṅga
• महालिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा-लिङ्ग (प्रातिपदिक; महा + लिङ्ग)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्मधारयसमासः — ‘महच्च तत् लिङ्गम्’

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• याति: goes, attains
• याति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √या (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• परमाम्: supreme
• परमाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषणम् (गतेः)

• गतिम्: state, destination, liberation
• गतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Caṇḍīśvara Mahāliṅga (Kāśī)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim in Kāśī beholds the towering Caṇḍīśvara liṅga; nearby stands a gaṇa-chief holding a noose (pāśa), marking the shrine’s threshold; lamps, bilva leaves, and Ganga-breeze implied.

Characters & Entities

• Caṇḍīśvara
• Śiva-gaṇas
• Kāśī (implied context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Darśana of a sacred Kāśī-liṅga, performed with faith, is praised as a direct cause of the supreme spiritual goal.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Caṇḍīśvara Mahāliṅga in Kāśī, described by its proximity to a gaṇa-chief bearing a noose.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal rite is specified—this verse emphasizes the merit of simply beholding (darśana) the Liṅga.