Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 6
Devanagari script
क्रूराक्षोयं दिवांधोयं सदा वक्रनखस्त्वसौ । अतीवोद्वेगजनकं सर्वेषामस्य भाषणम्
Transliteration
krūrākṣoyaṃ divāṃdhoyaṃ sadā vakranakhastvasau | atīvodvegajanakaṃ sarveṣāmasya bhāṣaṇam
Translation
यह क्रूर नेत्रों वाला है, यह दिन में अंधा है, इसके नख सदा टेढ़े हैं; और इसका बोलना सबके लिए अत्यन्त उद्वेगकारी है।
Word by Word
क्रूराक्षःcruel-eyed
क्रूराक्षः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्रूर + अक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन — masculine nominative singular; समासः: क्रूरम् अक्षि यस्य/क्रूर-अक्ष (descriptive)
अयम्this (one)
अयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन — masculine nominative singular (pronoun)
दिवान्धःday-blind
दिवान्धः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदिवा + अन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन — masculine nominative singular; समासः: दिवा-अन्ध (दिवा अन्धः = blind by day)
अयम्this (one)
अयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन — masculine nominative singular (pronoun)
सदाalways
सदा:
Kāla (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
वक्रनखःcrooked-clawed
वक्रनखः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवक्र + नख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन — masculine nominative singular; समासः: वक्र-नख (crooked-clawed)
तुbut; indeed
तु:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक (particle: but/indeed)
असौthat one; he
असौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन — masculine nominative singular (pronoun)
अतीवexceedingly
अतीव:
Pramāṇa (Degree/परिमाण)
TypeIndeclinable
Rootअतीव (अव्यय)
Formपरिमाणवाचक-अव्यय (intensifying adverb)
उद्वेगजनकम्causing great agitation
उद्वेगजनकम्:
Predicate adjective (Vidheyaviśeṣaṇa/विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootउद्वेग + जनक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन — neuter nominative singular; समासः: उद्वेगस्य जनकः (producer of agitation)
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6/षष्ठी), बहुवचन — masculine/neuter genitive plural
अस्यof this one; his
अस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6/षष्ठी), एकवचन — masculine genitive singular (pronoun)
भाषणम्speech; utterance
भाषणम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभाषण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन — neuter nominative singular
Speaker
Skanda
Skanda Dialogue
Listener: muni/mahāmati (interlocutor)
Visual Art Cues
Scene: A menacing bird figure characterized by cruel eyes, day-blindness, crooked talons, and a sharp beak mid-speech; surrounding beings recoil in agitation.
Characters & Entities
K
Kauśika (implied)P
Pakṣiṇaḥ (contextual)FAQs
Harsh nature and harmful speech are marks of adharma and become causes of social fear and rightful rejection.
None; the verse serves a narrative-ethical function rather than a tīrtha-māhātmya description.
None.