Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 64

Devanagari script

श्रुत्वा तमुत्कटं शब्दं राजा त्यक्तशिवार्चनः । निर्ययौ राजभवनान्नगरक्षोभशंकया

Transliteration

śrutvā tamutkaṭaṃ śabdaṃ rājā tyaktaśivārcanaḥ | niryayau rājabhavanānnagarakṣobhaśaṃkayā

Translation

उस भयंकर शब्द को सुनकर राजा ने शिव-पूजन छोड़ दिया और नगर में उपद्रव की आशंका से राजभवन से बाहर निकल गया।

Word by Word

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriyāviśeṣaṇa (पूर्वकर्म/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया (prior action), अव्ययवत् प्रयोगः

• तम्: that
• तम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन

• उत्कटम्: terrible, intense
• उत्कटम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: उत्कट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; विशेषणम् (शब्दम्)

• शब्दम्: sound
• शब्दम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: शब्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन

• राजा: the king
• राजा: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन

• त्यक्त-शिवार्चनः: one who had abandoned Śiva-worship
• त्यक्त-शिवार्चनः: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: त्यक्त (√त्यज् धातु, क्त-प्रत्यय) + शिव + अर्चन (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: तत्पुरुष (कर्मधारय-प्रायः/उपपद-तत्पुरुषः) ‘शिवार्चनं त्यक्तम् यस्य सः’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (राजा)

• निर्ययौ: went out
• निर्ययौ: Kriyā (Action)
• Type: Verb
• Root: नि + √या (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• राजभवनात्: from the royal palace
• राजभवनात्: Apādāna (Source)
• Type: Noun
• Root: राज + भवन (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: तत्पुरुष (षष्ठी-तत्पुरुष) ‘राज्ञः भवनम्’; नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन

• नगरक्षोभशंकया: out of fear of a disturbance in the city
• नगरक्षोभशंकया: Hetu/Kāraṇa (Cause)
• Type: Noun
• Root: नगर + क्षोभ + शंका (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: तत्पुरुष (षष्ठी-तत्पुरुष) ‘नगरस्य क्षोभः’ + तत्पुरुष ‘क्षोभस्य शंका’; स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन

Speaker

Śāṇḍilya

Visual Art Cues

Scene: A king in mid-Śiva-arcana hears a terrifying roar; he rises abruptly, leaving the pūjā incomplete, and rushes out of the palace toward the city gates amid anxious guards.

Characters & Entities

• Śāṇḍilya
• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly anxiety can derail sacred observance; abandoning worship mid-rite is portrayed as spiritually risky.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; the verse focuses on conduct during worship rather than pilgrimage geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, one should not abandon Śiva-arcana—especially during Pradoṣa—once it has begun.