Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 51

Devanagari script

उद्यत्पीनकुचद्वंद्वनिंदितांभोजकुड्मलाम् । लीलालोलासितापांगीं भक्तानुग्रहदायिनीम्

Transliteration

udyatpīnakucadvaṃdvaniṃditāṃbhojakuḍmalām | līlālolāsitāpāṃgīṃ bhaktānugrahadāyinīm

Translation

उन्नत और पूर्ण स्तनयुगल से कमल-कली की शोभा को भी तिरस्कृत करने वाली, लीला से चंचल कोमल कटाक्ष वाली, और भक्तों पर अनुग्रह देने वाली देवी का ध्यान करे।

Word by Word

• उद्यत्: uplifted, prominent
• उद्यत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उद्यत् (कृदन्त; √यम् (धातु) + उद्- उपसर्ग + शतृ)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त; ‘उन्नत/उद्गत’ अर्थे विशेषणम्

• पीन: full, firm
• पीन: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पीन (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषणम्; ‘full, firm’

• कुच: breast
• कुच: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: कुच (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिकम्; ‘breast’

• द्वन्द्व: pair
• द्वन्द्व: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: द्वन्द्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिकम्; ‘pair’

• निन्दित: surpassed, put to shame
• निन्दित: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निन्दित (कृदन्त; √निन्द् (धातु) + क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; विशेषणम्

• अम्भोज: lotus
• अम्भोज: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: अम्भोज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, प्रातिपदिकम्; ‘lotus’

• कुड्मलाम्: bud-like
• कुड्मलाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कुड्मला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• लीला: playfulness
• लीला: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: लीला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिकम्; समस्तपदे अङ्गत्वेन

• लोल: playfully moving
• लोल: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लोल (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषणम्; ‘wavering, playful’

• आसित: dark, blackish
• आसित: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आसित (कृदन्त; √अस् (धातु) + क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; ‘श्याम/कृष्ण’ अर्थे विशेषणम्

• अपाङ्गीम्: (one with) side-glances
• अपाङ्गीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अपाङ्गी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘side-glance/one with side-glances’

• भक्त: devotee
• भक्त: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भक्त (कृदन्त; √भज् (धातु) + क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रातिपदिकवत्; ‘devotee’

• अनुग्रह: grace
• अनुग्रह: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अनुग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिकम्; ‘favor, grace’

• दायिनीम्: bestowing, granting
• दायिनीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दायिनी (कृदन्त-प्रातिपदिक; √दा (धातु) + णिनि)
• Form: णिनि-प्रत्ययान्त (कर्तरि); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

Speaker

Narratorial/Instructional voice within Brahmottarakhaṇḍa (speaker not explicit in the snippet)

Visual Art Cues

Scene: Devī with lotus-bud comparison imagery; emphasis on her playful, slightly shifting sidelong gaze; devotees below receiving her blessing; aura of tenderness and favor.

Characters & Entities

• Devī (Pārvatī/Umā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devī’s grace is central: sincere devotion invites her compassionate glance, understood as the power that removes obstacles and nurtures dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is mentioned; the focus is on Devī’s anugraha (grace) within worship practice.

What ritualistic prescription is mentioned?

A continued dhyāna sequence—contemplating Devī’s form and her grace-bestowing glance before external offerings.