Shukla Yajur Veda — Adhyaya 8, Mantra 51
Rishi: Śukla-Yajurvedic tradition (not explicit).
Devata: Pratiṣṭhā/auspice (functional deity); implicitly Pṛthivī (mother) as bandhu.
Chandas: Yajus (prose with rhythmic parallelism).
Samhita Patha (Devanagari)
इ॒ह रति॑रि॒ह र॑मध्वमि॒ह धृति॑रि॒ह स्वधृ॑ति॒: स्वाहा॑ । उ॒प॒सृ॒जन् ध॒रुणं॑ मा॒त्रे ध॒रुणो॑ मा॒तरं॒ धय॑न् । रा॒यस्पोष॑म॒स्मासु॑ दीधर॒त्स्वाहा॑
Transliteration
ihá rátiḥ ihá ramadhvam ihá dhṛ́tiḥ ihá svadhṛ́tiḥ svā́hā | upasṛján dharuṇáṃ mātré dharuṇó mātáraṃ dháyan | rāyás-poṣam asmā́su dīdharat svā́hā
Translation
यहीं रति (आनन्द) हो; यहीं तुम रमण करो; यहीं धृति (स्थैर्य) हो; यहीं स्वधृति (स्व-स्थैर्य) हो—स्वाहा। समीप जाकर माता के लिए धारण (आधार) बन; आधार बनकर माता का स्तनपान कर। हमारे बीच धन और पोषण की वृद्धि स्थापित कर—स्वाहा।
Padapatha (Word Analysis)
इ॒ह । रतिः॑ । इ॒ह । र॒मध्वम् । इ॒ह । धृतिः॑ । इ॒ह । स्व॒-धृतिः॑ । स्वाहा॑ । उ॒प॒-सृ॒जन् । ध॒रुणम् । मा॒त्रे । ध॒रुणः॑ । मा॒तरम् । धय॑न् । रा॒यः-पोष॑म् । अ॒स्मासु॑ । दी॒ध॒रत् । स्वाहा॑
Word by Word
इहhere
इह:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
रतिःdelight, love
रतिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootरति (स्त्री)
इहhere
इह:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
रमध्वम्rejoice / take pleasure (you all)
रमध्वम्:
(आख्यात) विधेय
TypeVerb
Rootरम्
इहhere
इह:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
धृतिःsteadfastness, support
धृतिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootधृति (स्त्री)
इहhere
इह:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
स्वधृतिःself-support, firm self-control
स्वधृतिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootस्व-धृति (स्त्री)
स्वाहाsvāhā (oblational exclamation)
स्वाहा:
(मन्त्र-समापन/आह्वान)
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात)
उपसृजन्releasing/letting go, sending forth
उपसृजन्:
कर्तृ
TypeVerb
Rootउप-सृज्
धरुणम्support, prop
धरुणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootधरुण (नपुं)
मात्रेto/for the mother
मात्रे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootमातृ (स्त्री)
धरुणःa support, sustainer
धरुणः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootधरुण (पुं)
मातरम्the mother
मातरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमातृ (स्त्री)
धयन्suckling, drinking (milk)
धयन्:
कर्तृ
TypeVerb
Rootधा (धयति = पिबति/स्तन्यं पिबति)
रायःof wealth
रायः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootरायि/राय (पुं)
पोषम्nourishment, prosperity
पोषम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपोष (पुं)
अस्मासुamong us / in us
अस्मासु:
अधिकारण
TypePronoun
Rootअस्मद्
दीधरत्may he place/establish
दीधरत्:
(आख्यात) विधेय
TypeVerb
Rootधा (दधाति) / धृ (वेद. पुनरुक्त-रूप)
स्वाहाsvāhā
स्वाहा:
(मन्त्र-समापन/आह्वान)
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात)
Entities Mentioned
P
Pratiṣṭhā (Establishment/Stability)P
Pṛthivī (Mother/Earth)Ś
Śrī / Rāyas-Poṣa (Prosperity and Increase)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes