Mantra 42
Rishi: Vājasaneyin school transmission (Ṛg-derived imagery).
Devata: Soma (as indavaḥ; also the kalasha as Soma’s seat).
Chandas: Predominantly Ṛg-style; metrical character present though used as operative Yajus.
Samhita Patha (Devanagari)
आ जि॑घ्र क॒लशं॑ म॒ह्या त्वा॑ विश॒न्त्विन्द॑वः। पुन॑रू॒र्जा नि व॑र्तस्व॒ सा न॑: स॒हस्रं॑ धुक्ष्वो॒रुधा॑रा॒ पय॑स्वती॒ पुन॒र्मा वि॑शताद्र॒यिः
Transliteration
ā́ jighra kaláśaṁ mahyā́ tvā viśántv índavaḥ | púnar ūrjā́ ní vartasva sā́ naḥ sahásraṁ dhukṣvorúdhārā páyasvatī púnar mā́ viśatād rayíḥ
Translation
कलश को सूँघ; मेरे हेतु सोम-बूँदें तुझमें प्रवेश करें। पोषण-ऊर्जा सहित फिर लौट आ; हमारे लिए सहस्रगुणा दुह—विस्तृत-धारा, दुग्धसमृद्ध; और धन-सम्पदा फिर मुझमें प्रवेश करे।
Padapatha (Word Analysis)
आ । जिघ्र । कलशम् । मह्यै । त्वा । विशन्तु । इन्दवः । पुनः । ऊर्जाः । नि । वर्तस्व । सा । नः । सहस्रम् । धुक्ष्व । उरु-धारा । पयस्वती । पुनः । मा । विशतात् । रयिः
Word by Word
आtowards, hither
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग)
जिघ्रsmell! (sniff)
जिघ्र:
—
TypeVerb
Rootघ्रा (धातु)
कलशम्the jar, vessel
कलशम्:
Karma
TypeNoun
Rootकलश (प्रातिपदिक)
मह्याfor the great one / for the earth (Mahī)
मह्या:
Sampradāna
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
विशन्तुlet (them) enter
विशन्तु:
—
TypeVerb
Rootविश् (धातु)
इन्दवःdrops (of Soma), soma-juices
इन्दवः:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिक)
पुनःagain
पुनः:
—
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
ऊर्जाwith strength, with nourishment
ऊर्जा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootऊर्ज्/ऊर्जा (प्रातिपदिक)
निdown, back (as preverb)
नि:
—
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग)
वर्तस्वturn back! return!
वर्तस्व:
—
TypeVerb
Rootवृत् (धातु)
साshe/that (one)
सा:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
नःof us / for us
नः:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
सहस्रम्a thousand (abundance)
सहस्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
धुक्ष्वmilk out! yield!
धुक्ष्व:
—
TypeVerb
Rootदुह् (धातु)
उरुधाराhaving broad streams
उरुधारा:
Kartā
TypeAdjective
Rootउरु-धारा (प्रातिपदिक; समास)
पयस्वतीrich in milk/juice
पयस्वती:
Kartā
TypeAdjective
Rootपयस्-वती (प्रातिपदिक)
पुनःagain
पुनः:
—
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
माindeed, just (particle)
मा:
—
TypeIndeclinable
Rootमा (अव्यय/निपात)
विशतात्let (it) enter
विशतात्:
—
TypeVerb
Rootविश् (धातु)
रयिःwealth, abundance
रयिः:
Kartā
TypeNoun
Rootरयि (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
S
Soma (Indavaḥ)K
Kalaśa (Soma’s seat/vessel)Ś
Śrī/Rāyí (Wealth, prosperity)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes