Mantra 19
Rishi: Yājñavalkya-tradition (not specified in the input).
Devata: Agni (as conveyor) and the invited Viśve Devāḥ / Gods collectively.
Chandas: Yajus/prose-formula (non-metrical or mixed).
Samhita Patha (Devanagari)
याँ२ आऽव॑ह उश॒तो दे॑व दे॒वाँस्तान् प्रेर॑य॒ स्वे अ॑ग्ने स॒धस्थे॑ । ज॒क्षि॒वाᳪस॑: पपि॒वाjस॑श्च॒ विश्वेऽसुं॑ घ॒र्मᳪ स्व॒राति॑ष्ठ॒तानु॒ स्वाहा॑
Transliteration
yā́n ā́-vaha uśató deva devā́ṁs tā́n préraya svè agne sadhásthe | jakṣivā́ᳪsaḥ papivā́ᳪsaś ca víśve ’súm gharmáᳪ svarā́ṭ iṣṭhatā́nu svā́hā
Translation
हे देवस्वरूप! जो देवों को यहाँ लाते हो, वे देव जो अर्पण के लिए उत्सुक हैं—उन्हें, हे अग्ने, अपने ही सधस्थ (आसन) में आगे प्रेरित करो। वे सब, खाकर और पीकर, घर्म (घर्म-याग) के अनंतर, प्राण में, स्वराज्य-भाव से स्थित हों—स्वाहा।
Padapatha (Word Analysis)
यान् । आ॒व॒ह॒ । उ॒श॒तः । दे॒व॒ । दे॒वान् । तान् । प्रे॒र॒य॒ । स्वे । अ॒ग्ने॒ । स॒ध॒स्थे॑ । ज॒क्षि॒वाᳪसः । प॒पि॒वाᳪसः । च॒ । विश्वे । अ॒सुम् । घ॒र्मम् । स्व॒राट् । इ॒ष्ठ॒त॒ । अनु॑ । स्वाहा॑
Word by Word
याःwho (fem. pl.)
याः:
कर्तृ (आवह इत्यस्य) / विशेष्य-संबन्ध
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आtowards, hither
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
वहbring (you)!
वह:
क्रिया
TypeVerb
Rootवह्
उशतःdesiring, eager
उशतः:
कर्म (देवान्) विशेषण
TypeAdjective
Rootउशत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √वश्/उश् ‘to desire’)
देवO god (Agni)
देव:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative) / Address
Rootदेव (प्रातिपदिक)
देवान्the gods
देवान्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
तान्those
तान्:
कर्म (प्रेरय इत्यस्य) / देवान्-सम्बन्धी
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रेरयimpel, send forth!
प्रेरय:
क्रिया
TypeVerb
Rootप्र-ईरय्/ईर् (causative sense ‘to set in motion, impel’)
स्वेin your own
स्वे:
अधिकरण (सधस्थे) विशेषण
TypeAdjective/Pronoun
Rootस्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / ‘स्व’ विशेषण
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative) / Address
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
सधस्थेin the seat/abode (common place)
सधस्थे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसधस्थ (प्रातिपदिक)
जक्षिवांसःhaving eaten
जक्षिवांसः:
कर्तृ (अतिष्ठत इत्यस्य) / देवाः-विशेषण
TypeParticiple (perfect active) used as noun/adjective
Rootजक्षिवांस् (परिपूर्ण-कृदन्त; √जक्ष् ‘to eat’)
पपिवांसःhaving drunk
पपिवांसः:
कर्तृ (अतिष्ठत इत्यस्य) / देवाः-विशेषण
TypeParticiple (perfect active) used as noun/adjective
Rootपपिवांस् (परिपूर्ण-कृदन्त; √पा ‘to drink’)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
विश्वेall (the gods)
विश्वे:
कर्तृ (अतिष्ठत) / देवाः
TypeAdjective (substantive) / Noun
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
असुम्life-breath, vital spirit
असुम्:
कर्म (अतिष्ठत—प्राप्त्यर्थे/आश्रयार्थे) अथवा कर्म (गृह्णन्तु इत्यर्थ-निहित) — अत्र ‘असुं … घर्मम्’ द्विकर्मक-भावेन
TypeNoun
Rootअसु (प्रातिपदिक)
घर्मम्the Gharma (heated offering/oblation)
घर्मम्:
कर्म
TypeNoun
Rootघर्म (प्रातिपदिक)
स्वरातिin sovereign (self-ruling) state
स्वराति:
अधिकरण (स्थान/अवस्था) विशेषण
TypeAdjective
Rootस्वराति (प्रातिपदिक; ‘self-ruling/sovereign’)
अतिष्ठतthey stood / took their station
अतिष्ठत:
क्रिया
TypeVerb
Rootस्था
अनुafter, along, in accordance
अनु:
—
TypeIndeclinable (preverb) / Adverb
Rootअनु
स्वाहाsvāhā (offering-call)
स्वाहा:
—
TypeIndeclinable (exclamation)
Rootस्वाहा (निपात/अव्यय)
Entities Mentioned
A
AgniV
Viśve Devāḥ (All Gods)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes