Shukla Yajur Veda — Adhyaya 6, Mantra 23
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurveda transmission; specific ṛṣi ascription not explicit in the mantra).
Devata: Āpaḥ; Sūrya; and the Adhvara (Yajña) as deified principle.
Chandas: Mixed/prose-like yajus-formula (not a strict ṛgvedic metre).
Samhita Patha (Devanagari)
ह॒विष्म॑तीरि॒मा आपो॑ ह॒विष्माँ॒२ आ वि॑वासति । ह॒विष्मा॑न् दे॒वो अ॑ध्व॒रो ह॒विष्माँ॑२ अस्तु॒ सूर्य॑ः ॥
Transliteration
havíṣmatīr imā́ ā́po havíṣmā́n ā́ vivāsati | havíṣmā́n devó adhvaró havíṣmā́n astu sū́ryaḥ ||
Translation
ये आपः (जल) हविष्मती हैं—हविष्य धारण करने वाली; हविष्मान् (हविष्ययुक्त) सूर्य प्रकाशित होता है। हविष्मान् हो यह देवोऽध्वर (दैवी यज्ञ); हविष्मान् हो सूर्य।
Padapatha (Word Analysis)
हविष्मतीः । इमाः । आपः । हविष्मान् । आ । विवासति । हविष्मान् । देवः । अध्वरः । हविष्मान् । अस्तु । सूर्यः ।
Word by Word
हविष्मतीःhaving oblation (laden with offering)
हविष्मतीः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootहविष्मत् (प्रातिपदिक) < हविस्
इमाःthese
इमाः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आपःwaters
आपः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक)
हविष्मान्having oblation
हविष्मान्:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootहविष्मत् (प्रातिपदिक) < हविस्
आtowards; hither
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
विवासतिdwells; abides; comes to stay
विवासति:
कर्तृ
TypeVerb
Root√वास् (वास् निवासे/वसति) + वि + आ
हविष्मान्having oblation
हविष्मान्:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootहविष्मत् (प्रातिपदिक) < हविस्
देवःthe god
देवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अध्वरःthe sacrifice (adhvara)
अध्वरः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअध्वर (प्रातिपदिक)
हविष्मान्having oblation
हविष्मान्:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootहविष्मत् (प्रातिपदिक) < हविस्
अस्तुlet (it) be
अस्तु:
—
TypeVerb
Root√अस् (अस्ति)
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
Ā
Āpaḥ (Waters)S
SūryaA
Adhvara (Yajña as deified principle)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes