Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 42

Rishi: Adhvaryu tradition (yajuṣ-formula; r̥ṣi not foregrounded)
Devata: Vanaspati/Auṣadhi; Svadhiti (instrument) secondarily; Viṣṇu as dedicatory recipient
Chandas: Yajuṣ (prose)

अत्य॒न्याँ२ अगां॒ नान्याँ२ उपा॑गाम॒र्वाक् त्वा॒ परे॒भ्योऽवि॑दं प॒रोऽव॑रेभ्यः । तं त्वा॑ जुषामहे देव वनस्पते देवय॒ज्यायै॑ दे॒वास्त्वा॑ देवय॒ज्यायै॑ जुषन्तां॒ विष्ण॑वे त्वा । ओष॑धे॒ त्राय॑स्व स्वधि॑ते॒ मैन॑ᳪ हिᳪसीः

áty anyā́ṃ agāṃ nā́nyā́ṃ upā́gām arvā́k tvā párebhyo’vídaṃ páro’várebhyaḥ | táṃ tvā juṣāmahe deva vanaspate devayajyā́yai devā́s tvā devayajyā́yai juṣantāṃ víṣṇave tvā | óṣadhe trā́yasva svadhite mā́inaṃ hiṃsīḥ

मैं एक (स्थान/वस्तु) से आगे गया, दूसरे की ओर नहीं गया; दूर वालों से भी, और निकट वालों से भी, मैं तुझे यहाँ (अपने सामने) पा गया। हे देव वनस्पते, देवों के यजन (देवयज्या) के लिए हम तुझे प्रसन्नतापूर्वक स्वीकार करते हैं; देव भी तुझे देवयज्या के लिए प्रसन्नतापूर्वक स्वीकार करें—विष्णु के लिए हम तुझे (ग्रहण करते हैं)। हे ओषधि, रक्षा कर; हे स्वधिति (कुल्हाड़ी), मुझे हिंसा मत कर।

अति । अ॒न्याम् । अगाम् । न । अ॒न्याम् । उप॑-अगाम् । अ॒र्वाक् । त्वा । परे॒भ्यः । अवि॑दम् । प॒रः । अव॑रेभ्यः । तम् । त्वा । जुषामहे । देव । वनस्पते । देव-य॒ज्यायै॑ । दे॒वाः । त्वा । देव-य॒ज्यायै॑ । जुषन्ताम् । विष्ण॑वे । त्वा । ओष॑धे । त्राय॑स्व । स्वधि॑ते । मा । एनम् । हिᳪसीः ।

अत्यन्यांanother (one), further
अत्यन्यां:
कर्म
TypeAdjective
Rootअति + अन्य (प्रातिपदिक)
अगाम्I went
अगाम्:
कर्तृ
TypeVerb
Root√गम्
not
:
TypeIndeclinable
Root
अन्यांanother (one)
अन्यां:
कर्म
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
उपागाम्I approached
उपागाम्:
कर्तृ
TypeVerb
Rootउप + √गम्
अर्वाक्towards here, hither
अर्वाक्:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootअर्वाक्
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
परेभ्यःfrom the farther ones
परेभ्यः:
अपादान
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
अविदम्I found / I obtained
अविदम्:
कर्तृ
TypeVerb
Root√विद् (लभे/ज्ञाने) अथवा √विन्द्
परः(being) beyond / higher
परः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
अवरेभ्यःfrom the nearer/lower ones
अवरेभ्यः:
अपादान
TypeAdjective
Rootअवर (प्रातिपदिक)
तम्that (one)
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद्
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
जुषामहेwe enjoy/accept (you), we propitiate
जुषामहे:
कर्तृ
TypeVerb
Root√जुष्
देवO god
देव:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
वनस्पतेO Lord of the forest (tree/wood)
वनस्पते:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootवनस्पति (प्रातिपदिक)
देवयज्यायैfor the worship/sacrifice to the gods
देवयज्यायै:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदेवयज्या (प्रातिपदिक)
देवाःthe gods
देवाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
देवयज्यायैfor the worship/sacrifice to the gods
देवयज्यायै:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदेवयज्या (प्रातिपदिक)
जुषन्ताम्let them accept/enjoy
जुषन्ताम्:
कर्तृ
TypeVerb
Root√जुष्
विष्णवेfor Viṣṇu
विष्णवे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
ओषधेO herb/plant
ओषधे:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
त्रायस्वprotect (me/us)!
त्रायस्व:
कर्तृ
TypeVerb
Root√त्रा
स्वधितेO axe/adze
स्वधिते:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootस्वधिति (प्रातिपदिक)
माdo not
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा
एनम्this one / him
एनम्:
कर्म
TypePronoun
Rootएतद् (एनद्-प्रयोग)
हिंसीःharm (him/it)
हिंसीः:
कर्तृ
TypeVerb
Root√हिंस्
V
Vanaspati/Auṣadhi (Lord of the Forest/Plant)
S
Svadhiti (Axe/hatchet as sacral instrument)
V
Viṣṇu
D
Devas (the Gods collectively)