Shukla Yajur Veda — Adhyaya 36, Mantra 2
Rishi: Yajurvedic ritual tradition
Devata: Bṛhaspati (Brahmanaspati)
Chandas: Yajus (rhythmic prose)
Samhita Patha (Devanagari)
यन्मे॑ छि॒द्रं चक्षु॑षो॒ हृद॑यस्य॒ मन॑सो॒ वाति॑तृण्णं॒ बृह॒स्पति॑र्मे॒ तद्द॑धातु । शं नो॑ भवतु॒ भुव॑नस्य॒ यस्पति॑:
Transliteration
yán me chidráṃ cákṣuṣo hṛ́dayasya mánaso vā́titṛṇṇaṃ bṛ́haspátir me tád dadhātu | śáṃ no bhavatu bhúvanasya yás pátiḥ
Translation
मेरी आँख में, हृदय में, मन में जो भी छिद्र/दोष है—जो वायु से विदीर्ण और विक्षुब्ध है—उसको बृहस्पति मेरे भीतर सम्यक् स्थापित करें। वे, भुवन के स्वामी, हमारे लिए कल्याणकारी हों।
Padapatha (Word Analysis)
यत् । मे । छिद्रम् । चक्षुषः । हृदयस्य । मनसः । वाति-तृण्णम् । बृहस्पतिः । मे । तत् । दधातु । शम् । नः । भवतु । भुवनस्य । यः । पतिः ।
Word by Word
यत्whatever / that which
यत्:
Karma (यद्-तद् सम्बन्धे ‘तत्’ इत्यस्य विशेषणम्)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मेof me / my
मे:
सम्बन्ध (Genitive: ‘my/of me’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
छिद्रम्flaw, defect, breach
छिद्रम्:
Karma (दधातु इत्यस्य)
TypeNoun
Rootछिद्र (प्रातिपदिक)
चक्षुषःof the eye / of vision
चक्षुषः:
सम्बन्ध (Genitive: ‘of the eye/vision’)
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
हृदयस्यof the heart
हृदयस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
मनसःof the mind
मनसः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
वातितृण्णम्wind-torn / wind-overpowered (i.e., disturbed, impaired)
वातितृण्णम्:
Karma-विशेषणम्
TypeAdjective (past participial) / Kṛdanta
Rootवाति-तृण्ण (कृदन्त-प्रातिपदिक; √तॄ/तॄण् ‘to cross/overcome’ with intensifying/causative nuance; compounded with ‘वाति/वात’ ‘wind’)
बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
Kartā
TypeNoun (deity)
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
मेfor me / of me
मे:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद्
तत्that
तत्:
Karma (दधातु इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दधातुmay (he) place/put; may (he) set right
दधातु:
क्रिया
TypeVerb
Root√धा (दधाति)
शम्well; auspiciously; in peace
शम्:
क्रियाविशेषणम् (भवतु इत्यस्य)
TypeIndeclinable
Rootशम् (अव्यय/निपात; ‘well, auspiciously, peace’)
नःfor us
नः:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद्
भवतुmay it be
भवतु:
क्रिया
TypeVerb
Root√भू (भवति)
भुवनस्यof the world / of existence
भुवनस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
Kartā (भवतु इत्यस्य; सम्बन्धवाचक)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पतिःlord, master
पतिः:
Kartā-सम्बन्ध (यः पतिः = ‘who is the lord’)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
B
Bṛhaspati (Brahmanaspati)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes