Shukla Yajur Veda — Adhyaya 35, Mantra 7
Rishi: Śukla-Yajurvedic tradition
Devata: Mṛtyu (Death) as addressed; protective intent for Prajā (offspring)
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like cadence (mantric verse rather than pure yajus)
Samhita Patha (Devanagari)
परं॑ मृत्यो॒ अनु॒ परे॑हि॒ पन्थां॒ यस्ते॑ अ॒न्य इत॑रो देव॒याना॑त् । चक्षु॑ष्मते शृण्व॒ते ते॑ ब्रवीमि॒ मा न॑: प्र॒जाᳪ री॑रिषो॒ मोत वी॒रान्
Transliteration
páraṃ mṛtyór ánu párehi pánthāṃ yás te anyá ítaro devayā́nāt | cákṣuṣmate śṛṇvaté te bravīmi mā́ naḥ prajā́ṃ rīriṣo mótá vīrā́n
Translation
हे मृत्यु! उस परे मार्ग से आगे बढ़, जो तेरा है—देवयान से भिन्न दूसरा मार्ग। जो देखता और सुनता है, तुझसे मैं कहता हूँ: हमारी प्रजा को और हमारे वीरों को हानि न पहुँचा।
Padapatha (Word Analysis)
परम् । मृत्योः । अनु । परेहि । पन्थाम् । यः । ते । अन्यः । इतरः । देवयानात् । चक्षुष्मते । शृण्वते । ते । ब्रवीमि । मा । नः । प्रजाः । रीरिषः । मा । उत । वीरान्
Word by Word
परम्beyond, further
परम्:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootपर (प्रातिपदिक) / परम् (अव्यय) अथवा पर (विशेषण)
मृत्योःof Death
मृत्योः:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)
अनुafter, following
अनु:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
परेहिgo away / depart
परेहि:
Kriyā (to the addressed agent)
TypeVerb
Rootइ (धातु: इण् गतौ) + परे (उपसर्ग/अव्यय-प्रयोग)
पन्थाम्the path
पन्थाम्:
Karma
TypeNoun
Rootपथिन्/पन्था (प्रातिपदिक)
यःwhich (path) / who
यः:
Kartā (relative subject)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof you, your
ते:
Sambandha (Genitive)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
अन्यःother
अन्यः:
Kartā (predicate/qualifier of ‘पन्था’)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
इतरःdifferent, the other (one)
इतरः:
Kartā (predicate/qualifier)
TypeAdjective
Rootइतर (प्रातिपदिक)
देवयानात्from the path of the gods (devayāna)
देवयानात्:
Apādāna
TypeNoun
Rootदेवयान (समास: देव + यान) (प्रातिपदिक)
चक्षुष्मतेto the seeing one / to him who has sight
चक्षुष्मते:
Sampradāna
TypeAdjective
Rootचक्षुष्मत् (प्रातिपदिक)
शृण्वतेto the listening one / to him who hears
शृण्वते:
Sampradāna
TypeParticiple
Rootश्रु (धातु: श्रु श्रवणे) → शृण्वत् (वर्तमान-कृदन्त)
तेto you
ते:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
ब्रवीमिI speak
ब्रवीमि:
Kriyā
TypeVerb
Rootब्रू (धातु: ब्रू वचने)
माdo not
मा:
(Negation of following verb)
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय)
नःof us, our
नः:
Sambandha (Genitive)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
प्रजाःoffspring, progeny
प्रजाः:
Karma
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
रीरिषःharm (you should harm)
रीरिषः:
Kriyā
TypeVerb
Rootरिष् (धातु: रिष् हिंसायाम्) → रीरिष् (इच्छार्थ/सन्नन्त-आधार)
माdo not
मा:
(Negation of following verb)
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय)
उतand also / nor
उत:
(Connector)
TypeIndeclinable
Rootउत (अव्यय)
वीरान्heroes, men (sons)
वीरान्:
Karma
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
M
Mṛtyu (Death)D
Devas (via devayāna)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes