Shukla Yajur Veda — Adhyaya 33, Mantra 44
Rishi: Traditional: Yājñavalkya-lineage (Śukla-Yajurvedic transmission); RV-source attribution varies by anuvāka
Devata: Vāyu, Pūṣan (with Barhis as ritual focus)
Chandas: Tr̥ṣṭubh (predominant cadence; mixed pāda-feel possible due to Saṃhitā adaptation)
Samhita Patha (Devanagari)
प्र वा॑वृजे सुप्र॒जा ब॒र्हिरे॑षा॒मा वि॒श्पती॑व॒ व्वीरि॑ट इयाते । वि॒शाम॒क्तोरु॒षस॑: पू॒र्वहू॑तौ वा॒युः पू॒षा स्व॒स्तये॑ नि॒युत्वा॑न्
Transliteration
prá vāvṛje suprájā bárhir eṣām ā́ viśpátīva vvīríṭ iyāte | viśām aktór uṣásaḥ pūrváhūtau vāyúḥ pū́ṣā svastáye niyútvān
Translation
यह सु-संतानयुक्त बर्हि (यज्ञ-आसन) इनके लिए आगे लुढ़ककर बिछ गया है; वह जनों के स्वामी की भाँति वीर्यवान होकर अग्रसर होता है। रात्रि और उषा के संगम में, प्राचीनकाल से आहूत, नियुतों से युक्त वायु और पूषन् हमारे स्वस्ति के लिए (आएँ)।
Padapatha (Word Analysis)
प्र । वा॑वृजे । सु-प्र॒जा । ब॒र्हिः । ए॒षा॒म् । आ । वि॒श्पती॑-इ॒व । व्वीरि॑ट् । इ॒या॒ते । वि॒शाम् । अ॒क्तोः । उ॒षसः॑ । पू॒र्व-हू॑तौ । वा॒युः । पू॒षा । स्व॒स्तये॑ । नि॒युत्वा॑न्
Word by Word
प्रforth, forward
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र
वावृजेhas turned/has advanced
वावृजे:
Kartā
TypeVerb
Root√वृज् (वृञ्ज्/वृज्)
सुप्रयाwith good onward course / well-advancing
सुप्रया:
Kartā (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसु-प्रया (प्रया < प्रि/प्रय्?; प्रायः ‘प्रया’ = ‘प्रयाण/गमन’ अथवा ‘प्रिया’ भाव)
बर्हिःthe sacred grass (barhis)
बर्हिः:
Kartā
TypeNoun
Rootबर्हिस्
एषाम्of these
एषाम्:
सम्बन्ध (Genitive)
TypePronoun
Rootएतद्
आtowards, unto
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ
विश्पतीthe two lords of the clan/settlement
विश्पती:
Kartā
TypeNoun
Rootविश्पति
इवlike, as
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव
वीरिट्a hero/strong one (epithet)
वीरिट्:
Kartā (उपमान/उपमेय-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवीरिट्
इयातेgoes, proceeds
इयाते:
Kartā
TypeVerb
Root√या
विशाम्of the peoples/clans
विशाम्:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootविश्
अक्तोःof the night
अक्तोः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootअक्ति (अक्तिः) / अक्त (रात्रि-भाव)
उषसःof Dawn
उषसः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootउषस्
पूर्वहूतौthe two who were invoked earlier
पूर्वहूतौ:
Kartā (विशेषणम्)
TypeAdjective (Kṛdanta)
Rootपूर्व-हूत (√ह्वा ‘to call’)
वायुःVāyu (Wind-god)
वायुः:
Kartā
TypeNoun
Rootवायु
पूषाPūṣan
पूषा:
Kartā
TypeNoun
Rootपूषन्
स्वस्तयेfor well-being
स्वस्तये:
Sampradāna
TypeNoun
Rootस्वस्ति
नियुत्वान्possessing (his) teams/yoked pairs
नियुत्वान्:
Kartā (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootनियुत्वन्त् (नियुत् + वन्त्)
Entities Mentioned
B
BarhisV
VāyuP
PūṣanRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes