Shukla Yajur Veda — Adhyaya 33, Mantra 26
Rishi: RV seer-tradition (Indra-Vṛtra cycle)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्रो॑ वृ॒त्रम॑वृणो॒च्छर्ध॑नीति॒: प्र मा॒यिना॑ममिना॒द्वर्प॑णीतिः । अह॒न् व्य॒ᳪसमु॒शध॒ग्वने॑ष्वा॒विर्धेना॑ अकृणोद्रा॒म्याणा॑म्
Transliteration
índro vṛtrám avṛṇoc chárdhanītiḥ prá māyínām aminād várpaṇītiḥ | áhann vy àyáṃ samuśádhag váneṣv āvír dhénā akṛṇod drāmyā́nām
Translation
इन्द्र ने वृत्र को—सेना के अग्रणी को—उजागर कर दिया; उसने मायावी जनों को, विनाशक को, परास्त किया। उसने (शत्रु को) मारा; और उसी ने वनों में भटकने वाले (जनसमूहों) की दुग्धवती गौओं को प्रकट कर दिया।
Padapatha (Word Analysis)
इन्द्रः॑ । वृ॒त्रम् । अ॒वृ॒णो॒त् । शर्ध॑नीतिः । प्र । मा॒यिना॑म् । अ॒मि॒ना॒त् । वर्प॑णीतिः । अ॒ह॒न् । वि । अ॒यम् । स॒मु॒शध॑क् । वने॑षु । आ॒विः । धेना॑ः । अ॒कृ॒णो॒त् । द्रा॒म्याणा॑म्
Word by Word
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
वृत्रम्Vṛtra
वृत्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवृत्र (प्रातिपदिक)
अवृणोत्overcame/slew
अवृणोत्:
—
TypeVerb
Root√वृ (वृणोति ‘to choose/cover’; here ‘to smite/overcome’ in Vedic usage)
शर्धनीतिःthe leader/impeller of the host
शर्धनीतिः:
कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषण-रूपेण)
TypeNoun
Rootशर्धनीति (प्रातिपदिक; ‘host/army’ + ‘leading/impulse’ sense)
प्रforth; forward
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र
मायिनाम्of the sorcerers/illusionists
मायिनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun/Adjective
Rootमायिन् (प्रातिपदिक)
अमिनात्he harmed/diminished
अमिनात्:
—
TypeVerb
Root√मी (मिनाति ‘to diminish, injure’)
वर्पणीतिःthe striker with the bolt/weapon
वर्पणीतिः:
कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषण-रूपेण)
TypeNoun
Rootवर्पणि + इति (प्रातिपदिक; ‘weapon/bolt’/‘striking’ sense)
अहन्he slew
अहन्:
—
TypeVerb
Root√हन् (हन्ति ‘to slay’)
विapart; asunder
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि
अंसम्the shoulder/side (part)
अंसम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअंस (प्रातिपदिक)
उशधक्the burning/consuming one
उशधक्:
कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective
Rootउशधक् (प्रातिपदिक; ‘burning/consuming’ epithet, Vedic)
वनेषुin the forests
वनेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
आविःopenly; manifest
आविः:
—
TypeIndeclinable
Rootआविस्/आविः
धेनाःcows
धेनाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
अकृणोत्he made
अकृणोत्:
—
TypeVerb
Root√कृ (करोति ‘to make’)
द्राम्याणाम्of the wandering (cows)
द्राम्याणाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective (used substantively)
Rootद्राम्य (प्रातिपदिक; ‘wandering/straying’)
Entities Mentioned
I
IndraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes