Mantra 23
Rishi: Ṛgvedic Vaiśvānara hymn tradition (not explicit here).
Devata: Agni Vaiśvānara (universal fire).
Chandas: Tr̥ṣṭubh (typical of Vaiśvānara praise verses).
Samhita Patha (Devanagari)
प्र वो॑ म॒हे मन्द॑माना॒यान्ध॒सोऽर्चा॑ वि॒श्वान॑राय विश्वा॒भुवे॑ । इन्द्र॑स्य॒ यस्य॒ सुम॑ख॒ᳪ सहो॒ महि॒ श्रवो॑ नृ॒म्णं च॒ रोद॑सी सप॒र्यत॑:
Transliteration
prá vo mahe mándamānāyā́ndhaso’rcā viśvā́narāya viśvā́bhuve | índrasya yásya súmakhaṃ sáho máhi śrávo nṛ́mṇaṃ ca ródasī saparyátaḥ
Translation
सोमपान से उल्लसित होकर, उस महान के लिए—वैश्वानर, विश्वाभुव (सर्व-भवितव्य) के लिए—स्तुति-गान करो। इन्द्र का वह, जिसके सुमुख, महाबल, महाश्रव और नृम्ण (पुरुषार्थ-शक्ति) को दोनों लोक (रोदसी) पूजते हैं।
Padapatha (Word Analysis)
प्र । वः । महे । मन्दमानाय । अन्धसः । अर्च । विश्वानराय । विश्व-अभुवे । इन्द्रस्य । यस्य । सु-मखम् । सहः । महि । श्रवः । नृम्णम् । च । रोदसी । सपर्यतः ।
Word by Word
प्रforth, forward
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र
वःfor you (pl.)
वः:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद्
महेfor the great (one)
महे:
Sampradāna
TypeAdjective
Rootमहत्
मन्दमानायto the rejoicing (deity)
मन्दमानाय:
Sampradāna
TypeParticiple (Adjective)
Rootमन्दमान (√मन्द्/√मद् as intensive/denom. sense ‘to be gladdened, rejoice’)
अन्धसःof the Soma-juice
अन्धसः:
Apādāna
TypeNoun
Rootअन्धस्
अर्चाsing/praise!
अर्चा:
—
TypeVerb
Root√अर्च्
विश्वानरायto Vaiśvānara
विश्वानराय:
Sampradāna
TypeNoun (Deity name)
Rootविश्वानर
विश्वाभुवेto the all-becoming/all-pervading one
विश्वाभुवे:
Sampradāna
TypeNoun/Adjective (epithet)
Rootविश्वाभू (वि-श्व-आ-भू) / ‘विश्वभू’
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
Sambandha (genitive relation)
TypeNoun
Rootइन्द्र
यस्यwhose
यस्य:
Sambandha
TypeRelative pronoun
Rootयद्
सुमखम्good/auspicious might (or: good sacrifice/rite)
सुमखम्:
Karma (with implied ‘is/has’)
TypeNoun/Adjective
Rootसुमख
सहःstrength, force
सहः:
Karma (with implied ‘is/has’)
TypeNoun
Rootसहस्
महिgreatly, indeed
महि:
—
TypeIndeclinable
Rootमहि
श्रवःfame, glory
श्रवः:
Karma (with implied ‘is/has’)
TypeNoun
Rootश्रवस्
नृम्णम्manly vigor, heroic power
नृम्णम्:
Karma (with implied ‘is/has’)
TypeNoun
Rootनृम्ण
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
रोदसीthe two worlds (heaven and earth)
रोदसी:
Karma (with implied ‘fills/supports’)
TypeNoun (dual)
Rootरोदसी
सपर्यतworship/serve!
सपर्यत:
—
TypeVerb
Root√सपर्य्
Entities Mentioned
A
Agni VaiśvānaraI
IndraR
Rodasi (Heaven and Earth)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes