Mantra 4
Rishi: Traditional: Yājñavalkya-lineage (Śukla-Yajurvedic transmission)
Devata: Savitṛ
Chandas: Anuṣṭubh-like cadence (prose-verse in Saṃhitā style; not a strict Ṛgvedic metre)
Samhita Patha (Devanagari)
वि॒भ॒क्तार॑ᳪ हवामहे॒ वसो॑श्चि॒त्रस्य॒ राध॑सः । स॒वि॒तारं॑ नृ॒चक्ष॑सम्
Transliteration
vi-bhaktā́raṃ havāmahe vásōś citrásya rā́dhasaḥ | savitā́raṃ nṛ-cákṣasam
Translation
हम वसु (धन) और विचित्र/अद्भुत राधस् (दान-समृद्धि) के विभक्तार (वितरक) को आह्वान करते हैं—नृचक्षस् (मनुष्यों को देखने वाले) सविता को।
Padapatha (Word Analysis)
वि-भ॒क्तारम् । ह॒वा॒म॒हे॒ । वसोः । चि॒त्रस्य॑ । राधसः॑ । स॒वि॒तारम्॑ । नृ॒-चक्ष॑सम् ।
Word by Word
विभक्तारम्the distributor / apportioner
विभक्तारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootविभक्तृ (प्रातिपदिक; √भज् ‘विभागे’ से कर्तृ-प्रत्यय -तृ) / ‘विभक्तार्’
हवामहेwe invoke / we call upon
हवामहे:
(क्रिया) —
TypeVerb
Root√ह्वा (आह्वाने) — आत्मनेपद
वसोःof Vasu / of the Vasu (wealth-giver)
वसोः:
सम्बन्ध (षष्ठी) / विशेषण-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक) / ‘वस्’ (wealth; the Vasus)
चित्रस्यof the splendid / bright
चित्रस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘राधसः’ का विशेषण
TypeAdjective
Rootचित्र (प्रातिपदिक)
राधसःof bounty / of wealth
राधसः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootराधस् (प्रातिपदिक; ‘gift, bounty, wealth’)
सवितारम्Savitṛ (the impeller)
सवितारम्:
कर्म (हवामहे का)
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक; देवता ‘Savitṛ’)
नृचक्षसम्the one who beholds men / overseer of men
नृचक्षसम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootनृचक्षस् (प्रातिपदिक; नृ + चक्षस् ‘men-seeing / having sight over men’)
Entities Mentioned
S
SavitṛRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes