Shukla Yajur Veda — Adhyaya 30, Mantra 1
Rishi: Yājñavalkya-tradition (school attribution)
Devata: Savitṛ (primary), Bhaga, Gandharva, Vācaspati
Chandas: Yajus (prose)
Samhita Patha (Devanagari)
देव॑ सवित॒: प्र सु॑व य॒ज्ञं प्र सु॑व य॒ज्ञप॑तिं॒ भगा॑य । दि॒व्यो ग॑न्ध॒र्वः के॑तु॒पूः केतं॑ नः पुनातु वा॒चस्पति॒र्वाजं॑ नः स्वदतु
Transliteration
devá savitaḥ prá suva yajñáṃ prá suva yajñápatim bhágāya | divyó gandharváḥ ketupū́ḥ kétaṃ naḥ punātu vācáspátir vā́jaṃ naḥ svadatu
Translation
हे देव सविता, यज्ञ को प्रवर्तित करो; यज्ञपति को भग के लिए प्रवर्तित करो। दिव्य गन्धर्व—केतुपू (चिह्न/केतु का शोधक)—हमारे लिए उस केतु को पवित्र करे; और वाचस्पति हमारे वाज (बल/अन्न-समृद्धि) को मधुर-फलदायी करें।
Padapatha (Word Analysis)
देव॑ । सवितः । प्र । सु॑व । य॒ज्ञम् । प्र । सु॑व । य॒ज्ञ-प॑तिम् । भगा॑य । दि॒व्यः । ग॒न्ध॒र्वः । के॒तु-पूः । के॒तम् । नः । पु॒ना॒तु । वा॒चः-पतिः । वाज॑म् । नः । स्व॒द॒तु ।
Word by Word
देवO god
देव:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
सवितःO Savitṛ
सवितः:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
प्रforth; forward
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
सुवimpel; set in motion
सुव:
क्रिया
TypeVerb
Root√सू (सुवति) + प्र
यज्ञम्the sacrifice
यज्ञम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
प्रforth
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
सुवimpel
सुव:
क्रिया
TypeVerb
Root√सू (सुवति) + प्र
यज्ञपतिम्the lord of the sacrifice
यज्ञपतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञपति (प्रातिपदिक)
भगायfor Bhaga (for good fortune)
भगाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootभग (प्रातिपदिक)
दिव्यःheavenly
दिव्यः:
कर्तृ (विशेषण) / कर्ता-सामानाधिकरण
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक) < दिव्
गन्धर्वःthe Gandharva
गन्धर्वः:
कर्ता
TypeNoun
Rootगन्धर्व (प्रातिपदिक)
केतुपूःthe purifier of the sign/radiance (Ketu)
केतुपूः:
कर्तृ (विशेषण) / कर्ता-सामानाधिकरण
TypeNoun/Adjective
Rootकेतुपू (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समासः)
केतम्the sign; radiance
केतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootकेत (प्रातिपदिक)
नःof us; our
नः:
सम्बन्ध (genitive) / अधिकार-सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
पुनातुmay (he) purify
पुनातु:
क्रिया
TypeVerb
Root√पू (पुनाति)
वाचस्पतिःVācaspati (lord of speech)
वाचस्पतिः:
कर्ता
TypeNoun
Rootवाचस्पति (प्रातिपदिक)
वाजम्strength; prize; vigor
वाजम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवाज (प्रातिपदिक)
नःto us; for us
नः:
सम्प्रदान (दत्त्यर्थे) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
स्वदतुmay (it/he) make pleasant; may it taste sweet
स्वदतु:
क्रिया
TypeVerb
Root√स्वद् (स्वदते/स्वदति)
Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes