Mantra 56
Rishi: Yājñavalkya-line (anukramaṇī-dependent)
Devata: Dundubhi as Indra’s weapon-form
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
आ क्र॑न्दय॒ बल॒मोजो॑ न॒ आधा॒ निष्ट॑निहि दुरि॒ता बाध॑मानः । अप॑ प्रोथ दुन्दुभे दु॒च्छुना॑ इ॒त इन्द्र॑स्य मु॒ष्टिर॑सि वी॒डय॑स्व
Transliteration
ā́ krándaya bálaṃ ójo na ā́ dhā níṣṭanihi duritā́ bā́dhamānaḥ | ápa prótha dundubhe dućchúnā itá índrasya múṣṭir asi vī́ḍayasva
Translation
गर्जना कर; हमारे भीतर बल और ओज स्थापित कर; दुरितों को बाधित करता हुआ गड़गड़ा। हे दुन्दुभि! यहाँ से दुर्भावना को छितरा दे; तू इन्द्र की मुष्टि है—अपने को प्रबल कर।
Padapatha (Word Analysis)
आ । क्र॒न्दय । बल॑म् । ओजः॑ । नः॑ । आ । धाः । निः । स्त॒निहि । दु॒रि॒ता । बाध॑मानः । अप॑ । प्रोथ । दु॒न्दु॒भे । दु॒च्छुना॑ः । इतः । इन्द्र॑स्य । मु॒ष्टिः । अ॒सि । वी॒डय॑स्व
Word by Word
आforth; towards (as preverb)
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग)
क्रन्दयmake (it) resound; cause to roar
क्रन्दय:
—
TypeVerb
Rootक्रन्द् (धातु)
बलम्strength
बलम्:
Karma
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
ओजःvigor; might
ओजः:
Karma
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक)
नःof us; our
नः:
—
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आधाplace; bestow; establish
आधा:
—
TypeVerb
Rootआ + धा (धातु)
निष्टनिहिthunder down; roar forth (downwards)
निष्टनिहि:
—
TypeVerb
Rootनि + स्तनिहि (स्तनय्/स्तनिह् धातु-परम्परा; ‘स्तनिहि’ = लोट्)
दुरितानिevils; misfortunes
दुरितानि:
Karma
TypeNoun
Rootदुरित (प्रातिपदिक)
बाधमानः(you) who are repelling; driving away
बाधमानः:
Kartā
TypeVerb
Rootबाध् (धातु) + शानच्
अपaway; off
अप:
—
TypeIndeclinable
Rootअप (उपसर्ग/अव्यय)
प्रोथdrive forth; push away
प्रोथ:
—
TypeVerb
Rootप्र + वथ्/वृथ् (धातु; वैदिक ‘प्रोथ’ = लोट् 2sg)
दुन्दुभेO drum
दुन्दुभे:
Sambodhana
TypeNoun
Rootदुन्दुभि (प्रातिपदिक)
दुच्छुनाःill-omens; mischiefs; harmful afflictions
दुच्छुनाः:
Karma
TypeNoun
Rootदुच्छुना (प्रातिपदिक)
इतfrom here
इत:
Apādāna
TypeIndeclinable
Rootइत (अव्यय; वैदिक)
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
—
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
मुष्टिःfist; clenched hand
मुष्टिः:
Kartā
TypeNoun
Rootमुष्टि (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
वीडयस्वbe strong/firm; show might; prevail
वीडयस्व:
—
TypeVerb
Rootवीड्/वीळ् (धातु; आत्मनेपद) + उपसर्ग ‘वि’
Entities Mentioned
D
Dundubhi (consecrated drum)I
IndraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes