Mantra 1
Rishi: Agni-hymnic tradition; specific anukramaṇī attribution not supplied in the input.
Devata: Agni (as cosmic fire pervading time and space).
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires metrical verification).
Samhita Patha (Devanagari)
समा॑स्त्वाग्न ऋ॒तवो॑ वर्धयन्तु संवत्स॒रा ऋष॑यो॒ यानि॑ स॒त्या । सं दि॒व्येन॑ दीदिहि रोच॒नेन॒ विश्वा॒ आ भा॑हि प्र॒दिश॒श्चत॑स्रः
Transliteration
samā́s tvāgne ṛtávo vardhayantu saṃvatsarā́ ṛ́ṣayo yā́ni satyā́ | saṃ divyéna dīdihi rocanéna víśvā ā́ bhāhi pradíśaś cátasraḥ ||
Translation
हे अग्नि! ऋतुएँ और वर्ष (समाः) तुम्हें बढ़ाएँ; संवत्सर-चक्र और ऋषि—जो सत्य हैं—(उन्हें) समृद्ध करें। दिव्य रोचन (प्रकाश) के साथ संयुक्त होकर तुम दीप्त हो; चारों दिशाओं में, सब ओर, प्रकाश फैलाओ।
Padapatha (Word Analysis)
समाः । त्वा । अग्ने । ऋतवः । वर्धयन्तु । संवत्सराः । ऋषयः । यानि । सत्यानि । सम् । दिव्येन । दीदिहि । रोचनेन । विश्वाः । आ । भाहि । प्रदिशः । चतस्रः ।
Word by Word
समाःyears (as a collective)
समाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसम (प्रातिपदिक) / समा (स्त्री)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
ऋतवःseasons
ऋतवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootऋतु (प्रातिपदिक)
वर्धयन्तुmay (they) increase / strengthen
वर्धयन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootवृध् (धातु) [वर्धयति]
संवत्सराःyears
संवत्सराः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसंवत्सर (प्रातिपदिक)
ऋषयःseers
ऋषयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
यानिwhich (things)
यानि:
विशेष्य-सम्बन्धः
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
सत्यानिtrue / real
सत्यानि:
विशेषण
TypeAdjective
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
सम्together; completely
सम्:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
दिव्येनwith the divine
दिव्येन:
करण
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
दीदिहिshine!; blaze forth!
दीदिहि:
क्रिया
TypeVerb
Rootदीदिहि (धातु: दीदिह्/दीदीहि < √दीप्/√दीदी?; वैदिक-रूपम्)
रोचनेनwith radiance / with light
रोचनेन:
करण
TypeNoun
Rootरोचन (प्रातिपदिक)
विश्वाःall
विश्वाः:
कर्म
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
आtowards; unto
आ:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
भाहिshine!; illumine!
भाहि:
क्रिया
TypeVerb
Rootभा (धातु) [भाति]
प्रदिशःdirections / quarters
प्रदिशः:
कर्म
TypeNoun
Rootप्रदिश् (प्रातिपदिक)
चतस्रःfour
चतस्रः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootचतस् (संख्या-प्रातिपदिक) / चतुर्
Entities Mentioned
A
AgniṚ
Ṛtavaḥ (Seasons)S
Saṃvatsarāḥ (Year-cycles)Ṛ
ṚṣayaḥR
Rocana (Divine radiance)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes