Shukla Yajur Veda — Adhyaya 25, Mantra 27
Rishi: RV provenance; received in Vājasaneyin paśu liturgy.
Devata: Pūṣan (with horse/goat as ritual vehicles).
Chandas: Triṣṭubh (by style and RV parallelism).
Samhita Patha (Devanagari)
यद्ध॑वि॒ष्य॒मृतु॒शो दे॑व॒यानं॒ त्रिर्मानु॑षा॒: पर्यश्वं॒ नय॑न्ति । अत्रा॑ पू॒ष्णः प्र॑थ॒मो भा॒ग ए॑ति य॒ज्ञं दे॒वेभ्य॑: प्रतिवे॒दय॑न्न॒जः
Transliteration
yád dhaviṣyám ṛtuśó devayā́naṃ trír mā́nuṣāḥ páry áśvaṃ náyanti | átrā pūṣṇáḥ prathamó bhā́ga éti yajñáṃ devébhyaḥ prativédayann ájaḥ
Translation
जब ऋतु के अनुसार देवयान हविष्य (आहुति) हो, तब मनुष्य अश्व को उसके चारों ओर तीन बार परिक्रमा कराते हैं। तब यहाँ पूषन् का प्रथम भाग आता है—अज (बकरा)—जो यज्ञ को देवों के लिए प्रतिवेदित (समर्पित) करता है।
Padapatha (Word Analysis)
यत् । ह॒वि॒ष्यम् । ऋ॒तु॒शः । दे॒व॒यानम् । त्रिः । मानु॑षाः । परि॑ । अश्व॑म् । नय॑न्ति । अत्र॑ । पू॒ष्णः । प्र॒थ॒मः । भा॒गः । ए॒ति॒ । य॒ज्ञम् । दे॒वेभ्यः॑ । प्र॒ति॒वे॒दय॑न् । अ॒जः
Word by Word
यत्which (that)
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हविष्यम्oblation, offering
हविष्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
ऋतुशःseason by season, in due seasons
ऋतुशः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootऋतु + शस् (अव्ययीभाव/तद्धित-अव्यय)
देवयानम्(the) god-going (path/way)
देवयानम्:
Karma
TypeAdjective (used substantively)
Rootदेवयान (प्रातिपदिक)
त्रिःthrice
त्रिः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootत्रिस् (संख्यावाचक-अव्यय)
मानुषाःmen, humans
मानुषाः:
Kartā
TypeNoun
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
परिaround, all about
परि:
—
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
अश्वम्horse
अश्वम्:
Karma
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
नयन्तिthey lead
नयन्ति:
—
TypeVerb
Rootनी (धातु)
अत्रhere
अत्र:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
पूष्णःof Pūṣan
पूष्णः:
Sambandha
TypeNoun
Rootपूषन् (प्रातिपदिक)
प्रथमःfirst
प्रथमः:
Kartā
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
भागःshare, portion
भागः:
Kartā
TypeNoun
Rootभाग (प्रातिपदिक)
एतिgoes, comes
एति:
—
TypeVerb
Rootइ (धातु)
यज्ञम्sacrifice
यज्ञम्:
Karma
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
देवेभ्यःto the gods
देवेभ्यः:
Sampradāna
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
प्रतिवेदयन्making known, announcing
प्रतिवेदयन्:
Kartā
TypeVerbal participle
Rootप्रति-विद् (धातु) → प्रतिवेदयत् (वर्तमान-कृदन्त, शतृ)
अजःthe goat
अजः:
Kartā
TypeNoun
Rootअज (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
P
PūṣanD
Devas (Viśve Devāḥ / devāḥ)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes