Adhyaya 23 Mantra 50 - Shukla Yajurveda | Hindi | Vedapath

Various Rishis

Shukla Yajur Veda — Adhyaya 23, Mantra 50

Rishi: Traditionally connected with Prajāpati-speculation; in ritual use treated as an anonymous (anukta) cosmological mantra within VS 23

Devata: Prajāpati / Viṣṇu (trivikrama-bandhu), with the yajña itself as implicit devatā

Chandas: Triṣṭubh (predominant cadence; mixed pāda-length possible in transmission)

Samhita Patha (Devanagari)

अपि॒ तेषु॑ त्रि॒षु प॒देष्व॑स्मि॒ येषु॒ विश्वं॒ भुव॑नमा वि॒वेश॑ । स॒द्यः पर्ये॑मि पृथि॒वीमु॒त द्यामेके॒नाङ्गे॑न दि॒वो अ॒स्य पृ॒ष्ठम्

Transliteration

ápi téṣu triṣú padéṣv asmi yéṣu víśvaṃ bhúvanam ā vivéśa | sadyáḥ páryemi pṛthivī́m utá dyā́m ékenā́ṅgena divó asyá pṛṣṭhám

Translation

जिन तीन पदों में समस्त विश्व-भुवन प्रविष्ट है, उन तीनों में मैं भी स्थित हूँ। तत्क्षण मैं पृथ्वी और द्युलोक को परिमित करता हूँ; एक ही अंग से मैं उस दिव्य आकाश की पीठ को स्पर्श करता हूँ।

Padapatha (Word Analysis)

अपि । तेषु । त्रिषु । पदेषु । अस्मि । येषु । विश्वम् । भुवनम् । आ । विवेश । सद्यः । पर्येमि । पृथिवीम् । उत । द्याम् । एकेन । अङ्गेन । दिवः । अस्य । पृष्ठम्

Word by Word

अपिalso; even

तेषुin those

त्रिषुin three

पदेषुin the steps/places

अस्मिI am

येषुin which

विश्वम्all; the whole

भुवनम्world; beings; the universe

आinto; unto (prefix)

विवेशentered; pervaded

सद्यःimmediately

पर्येमिI go around; I traverse

पृथिवीम्the earth

उतand; also

द्याम्the heaven/sky

एकेनwith one

अङ्गेनwith a limb/part

दिवःof heaven

अस्यof this

पृष्ठम्back; upper surface

Entities Mentioned

Prajāpati

Viṣṇu (Trivikrama)

Yajña (as implicit devatā)

Ritual Context

Viniyoga (Ritual Application)

Commentary Summary

Philosophical Concepts

Vedic Cosmology

Academic Analysis

Cross References

Yogic Application

Chanting Notes