Shukla Yajur Veda — Adhyaya 23, Mantra 38
Rishi: Traditional RV seer attribution uncertain in VS context (embedded ṛc-like stanza)
Devata: General petitionary; implicitly Agni/Devas as dispensers of food and order
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like (ṛc-style metre; not a simple yajus cadence)
Samhita Patha (Devanagari)
कु॒विद॒ङ्ग यव॑मन्तो॒ यव॑ञ्चि॒द्यथा॒ दान्त्य॑नुपू॒र्वं वि॒यूय॑ । इ॒हेहै॑षां कृणुहि॒ भोज॑नानि॒ ये ब॒र्हिषो॒ नम॑ उक्तिं॒ यज॑न्ति
Transliteration
kuvíd aṅgá yávamanto yávaṃ cid yáthā dā́nty anupū́rvaṃ viyū́ya | ihéháiṣāṃ kṛṇuhi bhójanāni yé barhíṣo náma uktíṃ yájanti
Translation
क्या सचमुच जौ वाले लोग, जैसे जौ दिया जाता है, वैसे ही उसे बाँटकर क्रमशः भाग लगाते हैं? यहाँ—यहीं—उनके लिए भोजन-भाग बना दे, जो बर्हिष् पर नमस्कार और स्तुति-वाणी के साथ यजन करते हैं।
Padapatha (Word Analysis)
कु॒विद्-अ॒ङ्ग । यव॑-मन्॒तः । यव॑म् । चि॒त् । यथा॑ । दान्ति॑ । अनु॒-पू॒र्वम् । वि॒-यूय॑ । इ॒ह-इ॒ह । ए॒षाम् । कृणुहि । भोज॑नानि । ये । ब॒र्हिषः । नमः । उक्तिम् । यज॑न्ति ।
Word by Word
कुवित्whether? perhaps?
कुवित्:
—
TypeIndeclinable
Rootकु (प्रश्नार्थक-अव्यय) + वित् (निपात) → कुवित्
अङ्गindeed; O (particle)
अङ्ग:
—
TypeIndeclinable
Rootअङ्ग (निपात)
यवम्barley (grain)
यवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयव (प्रातिपदिक)
अन्तःhaving (it) within; containing
अन्तः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootअन्त (प्रातिपदिक)
यवम्barley
यवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयव (प्रातिपदिक)
चित्even; indeed
चित्:
—
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात)
यथाas; just as
यथा:
—
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
दान्तिteeth
दान्ति:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदन् (धातु) / दन्त (प्रातिपदिक) → दान्ति (दन्ताः)
अनुपूर्वम्in due order; successively
अनुपूर्वम्:
—
TypeIndeclinable
Rootअनुपूर्व (प्रातिपदिक) / अनुपूर्वम् (अव्ययीभाव)
वियूयhaving separated; having parted
वियूय:
—
TypeVerb
Rootवि + यु (धातु) → (ल्यप्) वियूय
इहhere
इह:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
इहhere (right here)
इह:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
एषाम्of these; their
एषाम्:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
कृणुहिmake; do
कृणुहि:
—
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
भोजनानिfoods; provisions; enjoyments
भोजनानि:
कर्म
TypeNoun
Rootभोजन (प्रातिपदिक)
येwho (those who)
ये:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
बर्हिषःof the sacrificial grass (barhis)
बर्हिषः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootबर्हिस् (प्रातिपदिक)
नमःreverence; homage
नमः:
कर्म (उक्तिं यजन्ति—‘नमः’ इति) / भाव
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
उक्तिम्utterance; formula; spoken word
उक्तिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootउक्ति (प्रातिपदिक)
यजन्तिthey worship; they sacrifice
यजन्ति:
—
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
Entities Mentioned
A
AgniV
Viśve Devāḥ (All Gods)B
BhagaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes