Previous Mantra
Next Mantra

Shukla Yajur Veda — Adhyaya 23, Mantra 2

Rishi: Adhvaryu tradition; Prajāpati-speculative yajus
Devata: Prajāpati (with solar yoni specification)
Chandas: Yajus (prose with embedded cadence)

उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽसि प्र॒जाप॑तये त्वा॒ जुष्टं॑ गृह्णाम्ये॒ष ते॒ योनि॒: सूर्य॑स्ते महि॒मा । यस्तेऽह॑न्त्संवत्स॒रे म॑हि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ यस्ते॑ वा॒याव॒न्तरि॑क्षे महि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ यस्ते॑ दि॒वि सूर्ये॑ महि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ तस्मै॑ ते महि॒म्ने प्र॒जाप॑तये॒ स्वाहा॑ दे॒वेभ्य॑:

upayā́magṛhīto ’si prajā́pataye tvā júṣṭaṁ gṛhṇāmi | eṣá te yóniḥ sū́ryas te mahimā́ | yás te ’hán saṁvatsaré mahimā́ sambabhū́va yás te vāyā́v antárikṣe mahimā́ sambabhū́va yás te diví sū́rye mahimā́ sambabhū́va tásmai te mahímne prajā́pataye svā́hā devébhyaḥ

तू उपयाम से ग्रहण किया गया है; प्रजापति के लिए, प्रिय होकर, मैं तुझे ग्रहण करता हूँ। यह तेरा योनि है; सूर्य तेरा महिमा है। जो महिमा संवत्सर के भीतर दिन में प्रकट हुआ; जो महिमा वायु में, अन्तरिक्ष में प्रकट हुआ; जो महिमा दिवि, सूर्य में प्रकट हुआ—उस तेरे महिमा के लिए, प्रजापति को स्वाहा; देवों के लिए।

उप-याम-गृहीतः । असि । प्रजापतये । त्वा । जुष्टम् । गृह्णामि । एषः । ते । योनिः । सूर्यः । ते । महिमा । यः । ते । अहन् । संवत्सरे । महिमा । सम्बभूव । यः । ते । वायौ । अन्तरिक्षे । महिमा । सम्बभूव । यः । ते । दिवि । सूर्ये । महिमा । सम्बभूव । तस्मै । ते । महिम्ने । प्रजापतये । स्वाहा । देवेभ्यः ।

उपयामगृहीतः(thou art) taken with the ‘upayāma’ (formula/portion)
उपयामगृहीतः:
Kartā
TypeAdjective
Rootउपयाम-गृहीत (प्रातिपदिक; √ग्रह् + क्त) / उपयाम (याग-परिभाषा)
असिthou art
असि:
Kartā
TypeVerb
Root√अस्
प्रजापतयेfor Prajāpati
प्रजापतये:
Sampradāna
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रातिपदिक)
त्वाthee
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद्
जुष्टम्pleasing, accepted
जुष्टम्:
Karma
TypeAdjective
Rootजुष्ट (√जुष् + क्त; प्रातिपदिक)
गृह्णामिI take
गृह्णामि:
Kartā
TypeVerb
Root√ग्रह्
एषःthis
एषः:
Kartā
TypePronoun
Rootएतद्
तेthy
ते:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootयुष्मद्
योनिःwomb; seat; source
योनिः:
Kartā
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
Kartā
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
तेthy
ते:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootयुष्मद्
महिमाgreatness, majesty
महिमा:
Kartā
TypeNoun
Rootमहिमन् (प्रातिपदिक)
यःwhich
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद्
तेthy
ते:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootयुष्मद्
अहन्day
अहन्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअहन् (प्रातिपदिक)
संवत्सरेin the year
संवत्सरे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootसंवत्सर (प्रातिपदिक)
महिमाgreatness
महिमा:
Kartā
TypeNoun
Rootमहिमन् (प्रातिपदिक)
सम्बभूवhas arisen; came to be
सम्बभूव:
Kartā
TypeVerb
Rootसम् + √भू
यःwhich
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद्
तेthy
ते:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootयुष्मद्
वायौin the Wind (Vāyu)
वायौ:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
अन्तरिक्षेin the midspace, atmosphere
अन्तरिक्षे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
महिमाgreatness
महिमा:
Kartā
TypeNoun
Rootमहिमन् (प्रातिपदिक)
सम्बभूवcame to be
सम्बभूव:
Kartā
TypeVerb
Rootसम् + √भू
यःwhich
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद्
तेthy
ते:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootयुष्मद्
दिविin heaven
दिवि:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
सूर्येin the Sun
सूर्ये:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
महिमाgreatness
महिमा:
Kartā
TypeNoun
Rootमहिमन् (प्रातिपदिक)
सम्बभूवcame to be
सम्बभूव:
Kartā
TypeVerb
Rootसम् + √भू
तस्मैto that
तस्मै:
Sampradāna
TypePronoun
Rootतद्
तेthy
ते:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootयुष्मद्
महिम्नेto the greatness
महिम्ने:
Sampradāna
TypeNoun
Rootमहिमन् (प्रातिपदिक)
प्रजापतयेto Prajāpati
प्रजापतये:
Sampradāna
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रातिपदिक)
स्वाहाsvāhā (oblational exclamation)
स्वाहा:
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात/मन्त्र-शब्द)
देवेभ्यःto the gods
देवेभ्यः:
Sampradāna
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
P
Prajāpati
S
Sūrya (Sun)
V
Vāyu
D
Devas (the Gods)