Adhyaya 20 Mantra 45 - Shukla Yajurveda | Hindi | Vedapath

Various Rishis

←Previous MantraNext Mantra→

Mantra 45

Rishi: RV-derived Indra/vanaspati complex; transmitted in the Vājasaneyin line

Devata: Indra (primary), with Vanaspati as ritual agent

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

वन॒स्पति॒रव॑सृष्टो॒ न पाशै॒स्त्मन्या॑ सम॒ञ्जञ्छ॑मि॒ता न दे॒वः । इन्द्र॑स्य ह॒व्यैर्ज॒ठरं॑ पृणा॒नः स्वदा॑ति य॒ज्ञं मधु॑ना घृ॒तेन॑

Transliteration

vanaspátir avasṛ́ṣṭo ná pā́śais tmanýā samáñjañ chamitā́ ná deváḥ | índrasya havyáir jáṭharaṃ pṛṇānáḥ svádāti yajñáṃ mádhunā ghṛténa

Translation

वनों के स्वामी (वनस्पति) मानो बन्धनों से मुक्त होकर, अपने-आप को अभ्यञ्जित करता है—देव-समितृ के समान। इन्द्र के लिए हवियों से उदर को परिपूर्ण करता हुआ, वह मधु और घृत से यज्ञ को स्वादिष्ट/रसपूर्ण बनाता है।

Padapatha (Word Analysis)

वनस्पतिः । अवसृष्टः । न । पाशैः । त्मन्या । सम्-अञ्जन् । शमिता । न । देवः । इन्द्रस्य । हव्यैः । जठरम् । पृणानः । स्वदाति । यज्ञम् । मधुना । घृतेन

Word by Word

वनस्पतिःthe lord of the forest; the tree

अवसृष्टःreleased, let loose

नnot

पाशैःwith bonds/ropes

त्मन्याby its own force/nature

समञ्जन्joining, fitting together

छमिताthe forbearing one; patient

नas/like (contextual)

देवःa god; the god

इन्द्रस्यof Indra

हव्यैःwith oblations

जठरम्belly; stomach

पृणानःfilling, satisfying

स्वदातिtastes sweet; gives relish

यज्ञम्the sacrifice

मधुनाwith sweetness; with honey

घृतेनwith ghee

Entities Mentioned

Indra

Vanaspati

Ritual Context

Viniyoga (Ritual Application)

Commentary Summary

Philosophical Concepts

Vedic Cosmology

Academic Analysis

Cross References

Yogic Application

Chanting Notes