Shukla Yajur Veda — Adhyaya 19, Mantra 8
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla Yajurveda school attribution)
Devata: Aśvins; Sarasvatī; Indra (as invoked qualities within the seized offering)
Chandas: Yajus (prose formula)
Samhita Patha (Devanagari)
उ॒प॒या॒मगृ॑हीतो॒ऽस्याश्वि॑नं॒ तेज॑: सारस्व॒तं वी॒र्य॒मै॒न्द्रं बल॑म् । ए॒ष ते॒ योनि॒र्मोदा॑य त्वा ऽऽन॒न्दाय॑ त्वा॒ मह॑से त्वा
Transliteration
upayā́magṛhīto ’sy aśvínam téjaḥ sārasvatáṃ vīryàm aindráṃ bálam | eṣá te yónir módāya tvā ānándāya tvā máhase tvā
Translation
उपयाम-ग्रहण से ग्रहण किया गया है तू—अश्विनों का तेज, सरस्वती का सार (प्रेरणा), इन्द्र का वीर्य और बल। यह तेरी योनि (आधार) है—आनन्द के लिए तुझे, प्रमोद के लिए तुझे, महत्त्व/महिमा के लिए तुझे।
Padapatha (Word Analysis)
उप-याम-गृहीतः । असि । अश्विनम् । तेजः । सारस्वतम् । वीर्यम् । ऐन्द्रम् । बलम् । एषः । ते । योनिः । मोदाय । त्वा । आनन्दाय । त्वा । महसे । त्वा ।
Word by Word
उपयामगृहीतःtaken/received with the ‘upayāma’ (formula/act of taking)
उपयामगृहीतः:
विशेषणम् (कर्मणि-प्रयोगे ‘गृहीतः’—यः गृहीतः)
TypeAdjective
Rootउपयाम-गृहीत (प्रातिपदिक; √ग्रह् ‘ग्रहणे’ क्त-प्रत्यय) तथा उपयाम (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
अस्ति-क्रिया (सम्बन्धः)
TypeVerb
Root√अस् (भू-सत्तायाम्)
आश्विनम्Aśvins’ (belonging to the Aśvins)
आश्विनम्:
कर्म (अभिधान/निर्देश्य-रूपेण)
TypeAdjective
Rootआश्विन (प्रातिपदिक)
तेजःsplendour, brilliance
तेजः:
कर्म (असि इत्यस्य पूरक-नाम)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
सारस्वतम्Sarasvatī’s / belonging to Sarasvatī
सारस्वतम्:
विशेषणम् (तेजः इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootसारस्वत (प्रातिपदिक)
वीर्यम्vigour, heroic power
वीर्यम्:
कर्म (असि इत्यस्य पूरक-नाम)
TypeNoun
Rootवीर्य (प्रातिपदिक)
ऐन्द्रम्Indra’s / belonging to Indra
ऐन्द्रम्:
विशेषणम् (वीर्यम् इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootऐन्द्र (प्रातिपदिक)
बलम्strength
बलम्:
कर्म (असि इत्यस्य पूरक-नाम)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
एषःthis
एषः:
कर्तृ (निर्देशः)
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेyour
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
योनिःwomb; source; resting-place
योनिः:
कर्तृ/आधार-निर्देश (एषः … योनिः)
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
मोदायfor delight
मोदाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootमोद (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आनन्दायfor joy
आनन्दाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootआनन्द (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
महसेfor greatness; for glory
महसे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootमहस् (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Entities Mentioned
A
AśvinsS
SarasvatīI
IndraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes