Shukla Yajur Veda — Adhyaya 19, Mantra 5
Rishi: RV-derived Soma seer tradition
Devata: Soma (as pavamāna), with implicit address to a divine agent (‘deva’)
Chandas: Mixed/extended (RV-derived; often treated as Tr̥ṣṭubh/Jagatī complex)
Samhita Patha (Devanagari)
ब्रह्म॑ क्ष॒त्रं प॑वते॒ तेज॑ इन्द्रि॒यᳪ सुर॑या॒ सोम॑: सु॒त आसु॑तो॒ मदा॑य । शु॒क्रेण॑ देव दे॒वता॑: पिपृग्धि॒ रसे॒नान्नं॒ यज॑मानाय धेहि
Transliteration
bráhma kṣatráṃ pavate téja indriyáṃ suráyā sómaḥ sutá āsutó mádāya | śukréṇa deva devátāḥ pipṛgdhi rasénānnaṃ yájamānāya dhehi ||
Translation
वह ब्रह्म और क्षत्र को, तेज और इन्द्रिय-बल को पवित्र करता है। सुरा सहित, निचोड़ा हुआ और भली-भाँति निचोड़ा हुआ सोम मद के लिए है। हे देव! उज्ज्वल रस से देवताओं को तृप्त कर; और रस से यजमान के लिए अन्न प्रदान कर।
Padapatha (Word Analysis)
ब्रह्म॑ । क्ष॒त्रम् । प॒वते॑ । तेजः॑ । इन्द्रि॒यम् । सुर॑या । सोमः॑ । सु॒तः । आसु॑तः । मदा॑य । शु॒क्रेण॑ । देव । दे॒वता॑ः । पिपृग्धि । रसे॑न । अन्न॑म् । यज॑मानाय । धेहि ।
Word by Word
ब्रह्मbrahman, sacred power
ब्रह्म:
Karma
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) अथवा ब्रह्म (नपुंसकलिङ्ग-प्रातिपदिक)
क्षत्रम्kṣatra, royal power
क्षत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षत्र (प्रातिपदिक)
पवतेpurifies/flows (as Soma)
पवते:
Kartā
TypeVerb
Root√पू (पवते) / √पु (शुद्धौ)
तेजःsplendour, brilliance
तेजः:
Karma
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
इन्द्रियम्vital power, strength
इन्द्रियम्:
Karma
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
सुरयाwith surā (liquor)
सुरया:
Karaṇa
TypeNoun
Rootसुरा (प्रातिपदिक)
सोमःSoma
सोमः:
Kartā
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
सुतःpressed, extracted
सुतः:
Kartā
TypeParticiple/Adjective
Root√सु (सवने) → सुत (कृदन्त)
आसुतःwell-pressed, thoroughly extracted
आसुतः:
Kartā
TypeParticiple/Adjective
Rootआ-√सु (सवने) → आसुत (कृदन्त)
मदायfor exhilaration/joy
मदाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootमद (प्रातिपदिक)
शुक्रेणwith the bright/pure (Soma)
शुक्रेण:
Karaṇa
TypeNoun/Adjective
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
देवO god
देव:
(Sambodhana)
TypeNoun (vocative)
Rootदेव (प्रातिपदिक)
देवताःthe deities
देवताः:
Karma
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक)
पिपृग्धिfill/satisfy (them)
पिपृग्धि:
Kartā
TypeVerb
Root√पृच्/√पृज् (पूरणे/सम्पर्के) → पिपृग्धि (लोट्)
रसेनwith sap/juice/essence
रसेन:
Karaṇa
TypeNoun
Rootरस (प्रातिपदिक)
अन्नम्food
अन्नम्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्न (प्रातिपदिक)
यजमानायfor the sacrificer
यजमानाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootयजमान (प्रातिपदिक)
धेहिplace/give
धेहि:
Kartā
TypeVerb
Root√धा (धारणे/स्थापने)
Entities Mentioned
S
Soma (Pavamāna)I
Indra (implicit via ‘indriya’ and Soma’s exhilaration)V
Viśve Devāḥ (the Gods collectively)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes