Shukla Yajur Veda — Adhyaya 19, Mantra 49
Rishi: Ancestral-invocation tradition; specific ṛṣi not explicit here.
Devata: Pitaraḥ (Fathers), qualified as somyāḥ.
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (to be confirmed by syllable count in pada analysis).
Samhita Patha (Devanagari)
उदी॑रता॒मव॑र॒ उत्परा॑स॒ उन्म॑ध्य॒माः पि॒तर॑: सो॒म्यास॑: । असुं॒ य ई॒युर॑वृ॒का ऋ॑त॒ज्ञास्ते नो॑ऽवन्तु पि॒तरो॒ हवे॑षु
Transliteration
udī́ratām ávarā útparāsa únmadhyamā́ḥ pitáraḥ somyā́saḥ | asúṃ yá ī́yur avṛkā́ ṛtajñā́s te no 'vantu pitáro havéṣu
Translation
सोम्य पितर—अवर, उत्तर और मध्यम—उदीरित हों, जागृत हों। जो असु (प्राण) की ओर गए हैं, अहिंसक, ऋत-ज्ञ (ऋत को जानने वाले)—वे पितर हमारे आह्वानों में हमारी रक्षा करें, सहायता करें।
Padapatha (Word Analysis)
उत्-ईरताम् । अवराः । उत्-परासः । उत्-मध्यमाः । पितरः । सोम्यासः । असुम् । ये । ईयुः । अवृकाः । ऋत-ज्ञाः । ते । नः । अवन्तु । पितरः । हवेषु
Word by Word
उदीरताम्let them rise/come forth
उदीरताम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootउद्-ईर् (ईर् धातु, प्रेरणे/उत्थाने)
अवराःthe lower (ones)
अवराः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअवर (प्रातिपदिक)
उत्up, forth
उत्:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootउत् (उपसर्ग/अव्यय)
परासःthe higher (ones)
परासः:
Kartā
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
उत्up, forth
उत्:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootउत् (उपसर्ग/अव्यय)
मध्यमाःthe middle (ones)
मध्यमाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootमध्यम (प्रातिपदिक)
पितरःthe Fathers (ancestors)
पितरः:
Kartā
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
सोम्यासःSoma-worthy / connected with Soma
सोम्यासः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसोम्य (प्रातिपदिक)
असुम्life-breath
असुम्:
Karma
TypeNoun
Rootअसु (प्रातिपदिक)
येwho
ये:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ईयुःwent
ईयुः:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootइ (इण्) धातु, गत्यर्थे
अवृकाःunwolfish; harmless
अवृकाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअ-वृक (प्रातिपदिक; वृक = ‘wolf’, अ- = नञ्)
ऋतज्ञाःknowers of ṛta (cosmic order)
ऋतज्ञाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootऋत-ज्ञ (प्रातिपदिक; ज्ञा ‘to know’ से)
तेthey
ते:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःfor us / our
नः:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अवन्तुmay they protect
अवन्तु:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootअव् धातु, रक्षणे
पितरःthe Fathers
पितरः:
Kartā
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
हवेषुin the invocations
हवेषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootहव (प्रातिपदिक; ‘invocation/call’)
Entities Mentioned
P
Pitaraḥ (Fathers)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes