Mantra 44
Rishi: Vājasaneyin tradition (ritual attribution).
Devata: Vaiśvadevāḥ / personified Purifier (Devī).
Chandas: Triṣṭubh-like (longer pādas; liturgical verse).
Samhita Patha (Devanagari)
वै॒श्व॒दे॒वी पु॑न॒ती दे॒व्यागा॒द्यस्या॑मि॒मा ब॒ह्व्य॒स्त॒न्वो॑ वी॒तपृ॑ष्ठाः । तया॒ मद॑न्तः सध॒मादे॑षु व॒यᳪ स्या॑म॒ पत॑यो रयी॒णाम् ॥
Transliteration
vaiśvadevī punatī devy ā́gād yasyā imā́ bahvyàs tanvò vītápṛṣṭhāḥ | tayā́ mádantaḥ sadhamā́deṣu vayáṃ syāma pátayo rayīṇā́m ||
Translation
वैश्वदेवी—सब देवों की पावन देवी—आ पहुँची है; जिसकी ये अनेक तनुएँ विस्तीर्ण-पृष्ठ और दूर तक फैली हुई हैं। उसके साथ सधमाद (सामूहिक यज्ञ-भोज) में आनन्दित होते हुए, हम धन-सम्पदा के स्वामी बनें।
Padapatha (Word Analysis)
वै॒श्व॒दे॒वी । पु॑न॒ती । दे॒वी । आ । गा॒त् । यस्याः । इ॒माः । ब॒ह्व्यः । त॒न्वः॑ । वी॒त-पृ॑ष्ठाः । तया॑ । मद॑न्तः । सध॒-मा॒दे॑षु । व॒यम् । स्या॑म । पत॑यः । रयी॒णाम् ॥
Word by Word
वैश्वदेवीall-divine, belonging to all the gods
वैश्वदेवी:
कर्तृ (पुनती इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootवैश्वदेवī (प्रातिपदिक; ‘वैश्वदेव’ + ई)
पुनतीpurifies
पुनती:
क्रिया
TypeVerb
Root√पू (पूञ् शौचने)
देवीthe goddess
देवी:
कर्तृ (पुनती इत्यस्य)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
आtowards, unto
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग)
गात्came, approached
गात्:
क्रिया
TypeVerb
Root√गा (गाङ् गतौ/गाने)
यस्याम्in whom
यस्याम्:
अधिकरण (यस्याम् = ‘in whom/wherein’)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इमाःthese
इमाः:
कर्तृ (बह्व्यः तन्वः इत्यस्य निर्देशः)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
बह्व्यःmany
बह्व्यः:
विशेषणम् (तन्वः)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
तन्वःbodies, forms
तन्वः:
कर्तृ (वीतपृष्ठाः इत्यस्य आधारः)
TypeNoun
Rootतनू (प्रातिपदिक)
वीतपृष्ठाःhaving spread/extended backs; broad-backed (well-supported)
वीतपृष्ठाः:
विशेषणम् (तन्वः)
TypeAdjective
Rootवीतपृष्ठ (समास-प्रातिपदिक; वीत + पृष्ठ)
तयाby her, with her
तया:
करण (by/with her)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मदन्तःrejoicing, exhilarated
मदन्तः:
कर्तृ (स्याम इत्यस्य)
TypeVerb
Root√मद् (मदीँ हर्षे)
सधमादेषुin the communal drinkings/feasts
सधमादेषु:
अधिकरण (in the common feasts/banquets)
TypeNoun
Rootसधमाद (प्रातिपदिक)
वयम्we
वयम्:
कर्तृ (स्याम)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्यामmay we be
स्याम:
क्रिया
TypeVerb
Root√अस् (असँ भुवि)
पतयःlords, masters
पतयः:
कर्तृ-सम्बन्ध (स्याम—‘may we be lords’)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
रयीणाम्of riches, of wealth
रयीणाम्:
सम्बन्ध (of riches)
TypeNoun
Rootरयि (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
V
Vaiśvadevāḥ (All-gods)V
Vaiśvadevā Pūnātī Devī (Purifying Goddess)R
Rayi (Wealth/abundance)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes