Mantra 15
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Soma; Aśvins; Indra; Sarasvatī
Chandas: Yajus (non-metrical/irregular)
Samhita Patha (Devanagari)
सोम॑स्य रू॒पं क्री॒तस्य॑ परि॒स्रुत्परि॑ षिच्यते । अ॒श्विभ्यां॑ दु॒ग्धं भे॑ष॒जमिन्द्रा॑यै॒न्द्रᳪ सर॑स्वत्या
Transliteration
sómasya rūpáṃ krītásya parisrút pári sicyate | aśvíbhyāṃ dugdháṃ bheṣajám índrāya aindráṃ sárasvatyai
Translation
क्रय किए हुए सोम का रूप ‘परिस्रुत्’ (छना हुआ प्रवाह) है; उसे चारों ओर परिशिचित किया जाता है। अश्विनों के लिए—दूध, औषधि; इन्द्र के लिए—ऐन्द्र (इन्द्र का भाग); सरस्वती के लिए—(उसका भाग)।
Padapatha (Word Analysis)
सोमस्य । रूपम् । क्रीतस्य । परिस्रुत् । परि । सिच्यते । अश्विभ्याम् । दुग्धम् । भेषजम् । इन्द्राय । ऐन्द्रम् । सरस्वत्यै ।
Word by Word
सोमस्यof Soma
सोमस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
रूपम्form, appearance
रूपम्:
कर्म (षिच्यते इति क्रियायाः)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
क्रीतस्यof the purchased (one)
क्रीतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective
Rootक्रीत (कृदन्त; √क्री ‘to buy’)
परिस्रुत्flowing around, having flowed round
परिस्रुत्:
विशेषण (कर्मणः)
TypeAdjective
Rootपरिस्रुत् (कृदन्त/विशेषण; परि+√स्रु ‘to flow around’)
परिaround
परि:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootपरि
षिच्यतेis poured/sprinkled
षिच्यते:
क्रिया
TypeVerb
Root√सिच् (to pour, sprinkle)
अश्विभ्याम्by/with the Aśvins
अश्विभ्याम्:
करण (हेतौ/सहायत्वे) / साधन
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
दुग्धम्milk(ed), milk
दुग्धम्:
कर्म (अर्पणीय-द्रव्यरूपेण)
TypeNoun/Adjective
Rootदुग्ध (कृदन्त; √दुह् ‘to milk’)
भेषजम्medicine, remedy
भेषजम्:
कर्म (अर्पणीय-द्रव्यरूपेण)
TypeNoun
Rootभेषज (प्रातिपदिक)
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
ऐन्द्रम्Indra’s, belonging to Indra
ऐन्द्रम्:
विशेषण (कर्मणः)
TypeAdjective
Rootऐन्द्र (इन्द्र-सम्बन्धि विशेषण)
सरस्वत्यैfor Sarasvatī
सरस्वत्यै:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
S
SomaA
AśvinsI
IndraS
SarasvatīRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes