Shukla Yajur Veda — Adhyaya 17, Mantra 87
Rishi: Yājñavalkya-tradition.
Devata: Agni.
Chandas: Mixed; yajus with ṛg-like cadence (semi-metrical).
Samhita Patha (Devanagari)
इ॒मᳪ स्तन॒मूर्ज॑स्वन्तं धया॒पां प्रपी॑नमग्ने सरि॒रस्य॒ मध्ये॑ । उत्सं॑ जुषस्व॒ मधु॑मन्तमर्वन्त्समु॒द्रिय॒ᳪ सद॑न॒मा वि॑शस्व
Transliteration
imáṁ stanám ūrjásvantaṁ dhayā́pāṁ prápīnam agne sarī́rasya mádhye | útsaṁ juṣasva mádhumantam arvan samudríyaṁ sádanaṁ ā́ viśasva ||
Translation
हे अग्नि! जलों से परिपूर्ण, रसस्वन्त इस स्तन का—शरीर के मध्य में—पान कर। हे अश्व! मधुमय स्रोत का आस्वादन कर; समुद्र-सदृश आसन, उस निवास में प्रवेश कर।
Padapatha (Word Analysis)
इमम् । स्तनम् । ऊर्ज-स्वन्तम् । धय । अपाम् । प्र-पीनम् । अग्ने । सरीरस्य । मध्ये । उत्सम् । जुषस्व । मधु-मतम् । अर्वन् । समुद्रियम् । सदनम् । आ । विशस्व ।
Word by Word
इमम्this (one/this)
इमम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्तनम्breast; udder
स्तनम्:
कर्म
TypeNoun
Rootस्तन (प्रातिपदिक)
ऊर्जस्वन्तम्full of nourishment/strength
ऊर्जस्वन्तम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootऊर्जस्वन्त् (प्रातिपदिक; ऊर्जस् + वन्त्)
धयdrink!
धय:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootधा (धातु) / धय (आज्ञार्थ-रूपम्)
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक)
प्रपीनम्swollen; well-filled
प्रपीनम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootप्र-पी (धातु) → प्रपीन (कृदन्त-प्रातिपदिक; भूतकर्मणि/निष्पन्नार्थे)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
सरीरस्यof the body
सरीरस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootसरीर (प्रातिपदिक; वैदिक-रूपम्, ‘शरीर’)
मध्येin the middle
मध्ये:
अधिकरण
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
उत्सम्spring; source
उत्सम्:
कर्म
TypeNoun
Rootउत्स (प्रातिपदिक)
जुषस्वenjoy; accept; be pleased with
जुषस्व:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootजुष् (धातु)
मधुमन्तम्honeyed; sweet
मधुमन्तम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootमधुमन्त् (प्रातिपदिक; मधु + मन्त्)
अर्वन्O steed; O swift one
अर्वन्:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअर्वन् (प्रातिपदिक)
समुद्रियम्oceanic; belonging to the sea
समुद्रियम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootसमुद्रिय (प्रातिपदिक; ‘समुद्र-सम्बन्धि’)
सदनम्seat; abode
सदनम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसदन (प्रातिपदिक)
आtowards; into
आ:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
विशस्वenter!
विशस्व:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootविश् (धातु)
Entities Mentioned
A
AgniA
Apas (Waters)A
Aśva/Arvant (Steed)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes