Mantra 86
Rishi: Yājñavalkya-tradition.
Devata: Indra (with Maruts as attendant powers).
Chandas: Yajus/prose-cadence with repetition.
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्रं॒ दैवी॒र्विशो॑ म॒रुतोऽनु॑वर्त्मानोऽभव॒न्यथेन्द्रं॒ दैवी॒र्विशो॑ म॒रुतोऽनु॑वर्त्मा॒नोऽभ॑वन् । ए॒वमि॒मं यज॑मानं॒ दैवी॑श्च॒ विशो॑ मानु॒षीश्चानु॑वर्त्मानो भवन्तु
Transliteration
índraṁ daivī́r víśo marúto'́nuvartmāno'bhavan yáthéndraṁ daivī́r víśo marúto'́nuvartmāno'bhavan | evám imáṁ yájamānaṁ daivī́ś ca víśo mānuṣī́ś cā́nuvartmāno bhavantu ||
Translation
इन्द्र के पीछे-पीछे दैवी विशः—मरुत्—उसके पथ का अनुसरण करते हुए चले; जैसे इन्द्र के पीछे दैवी विशः—मरुत्—उसके पथ का अनुसरण करते हुए चले, वैसे ही इस यजमान के पथ का दैवी विशः और मानुषी विशः भी अनुसरण करें।
Padapatha (Word Analysis)
इन्द्रम् । दैवीः । विशः । मरुतः । अनु-वर्त्मानः । अभवन् । यथा । इन्द्रम् । दैवीः । विशः । मरुतः । अनु-वर्त्मानः । अभवन् । एवम् । इमम् । यजमानम् । दैवीः च । विशः । मानुषीः च । अनु-वर्त्मानः । भवन्तु ।
Word by Word
इन्द्रम्Indra (as the object/one followed)
इन्द्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
दैवीःdivine (feminine plural)
दैवीः:
Kartā
TypeAdjective
Rootदैवी (देव-तद्धित, स्त्री. प्रातिपदिक)
विशःclans/peoples (the Viśas)
विशः:
Kartā
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक)
मरुतःthe Maruts
मरुतः:
Kartā
TypeNoun
Rootमरुत् (प्रातिपदिक)
अनुवर्त्मानःfollowing the path (as followers)
अनुवर्त्मानः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअनु-वर्त्मन् (प्रातिपदिक) / अनु + वर्त्मन्
अभवन्became / were
अभवन्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
यथाas, just as
यथा:
(सम्बन्ध/उपमान)
TypeIndeclinable
Rootयथा
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
दैवीःdivine
दैवीः:
Kartā
TypeAdjective
Rootदैवी (देव-तद्धित, स्त्री. प्रातिपदिक)
विशःclans/peoples
विशः:
Kartā
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक)
मरुतःthe Maruts
मरुतः:
Kartā
TypeNoun
Rootमरुत् (प्रातिपदिक)
अनुवर्त्मानःfollowing the path
अनुवर्त्मानः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअनु-वर्त्मन् (प्रातिपदिक) / अनु + वर्त्मन्
अभवन्were
अभवन्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
एवम्thus, in this manner
एवम्:
(प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootएवम्
इमम्this
इमम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यजमानम्the sacrificer
यजमानम्:
Karma
TypeNoun
Rootयजमान (प्रातिपदिक; यज्-धातोः वर्तमान/कृदन्ताधारित संज्ञा)
दैवीःdivine
दैवीः:
Kartā
TypeAdjective
Rootदैवी (देव-तद्धित, स्त्री. प्रातिपदिक)
चand
च:
(समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच
विशःclans/peoples
विशः:
Kartā
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक)
मानुषीःhuman
मानुषीः:
Kartā
TypeAdjective
Rootमानुषी (मनुष्य-तद्धित, स्त्री. प्रातिपदिक)
चand
च:
(समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच
अनुवर्त्मानःfollowing the path (as followers)
अनुवर्त्मानः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअनु-वर्त्मन् (प्रातिपदिक) / अनु + वर्त्मन्
भवन्तुlet them be / may they become
भवन्तु:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Entities Mentioned
I
IndraM
MarutsD
Daivīḥ Viśaḥ (Divine clans/hosts)M
Mānuṣīḥ Viśaḥ (Human clans/communities)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes