Shukla Yajur Veda — Adhyaya 17, Mantra 6
Rishi: Yājñavalkya-tradition (school attribution).
Devata: Agni-in-the-waters / Āpaḥ; with a subsidiary address to Maṇḍūka (frog) as watery personification.
Chandas: Mixed; predominantly yajus with metrical segments (imperative cadence).
Samhita Patha (Devanagari)
उप॒ ज्मन्नुप॑ वेत॒सेऽव॑ तर न॒दीष्वा । अग्ने॑ पि॒त्तम॒पाम॑सि॒ मण्डू॑कि॒ ताभि॒रा ग॑हि॒ सेमं नो॑ य॒ज्ञं पा॑व॒कव॑र्णᳪ शि॒वं कृ॑धि
Transliteration
úpa jmán úpa vetáse’vá tara nadī́ṣvā́ | ágne pittamá apā́m asi maṇḍū́ki tā́bhir ā́ gahi sá imā́m no yajñá̄m pāvakavárṇām̐ śivá̄m kr̥dhi
Translation
भूमि पर आओ, सरकंडे (वेतस) के पास आओ; नदियों में उतर आओ। हे अग्नि! तुम जलों में सर्वाधिक पिङ्गल (ताम्रवर्ण) हो। हे मण्डूक (मेंढक)! उन (जलों) के साथ यहाँ आओ; हमारे इस यज्ञ को पावक-वर्ण (शुद्धि-रूप) बनाओ, इसे कल्याणकारी (शिव) करो।
Padapatha (Word Analysis)
उप॑ । ज्मन् । उप॑ । वेत॒से । अव॑ । तर । न॒दीषु॑ । आ । अग्ने॑ । पि॒त्तमः॑ । अ॒पाम् । अ॑सि । मण्डू॑कि । ताभिः॑ । आ । ग॒हि॒ । स । इ॒मम् । नः॑ । य॒ज्ञम् । पा॑व॒कव॑र्णम् । शि॒वम् । कृ॑धि ।
Word by Word
उपnear, towards
उप:
—
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/निपात)
ज्मन्on the ground/at the place (on the path)
ज्मन्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootज्मन् (प्रातिपदिक)
उपnear, towards
उप:
—
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/निपात)
वेतसेin/at the reed-bed (vetasa)
वेतसे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootवेतस (प्रातिपदिक)
अवdown, away
अव:
—
TypeIndeclinable
Rootअव (उपसर्ग/निपात)
तरcross (over)!
तर:
—
TypeVerb
Rootतॄ (धातु) / तर (लोट् रूप)
नदीषुin the rivers
नदीषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
आtowards, hither
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
अग्नेO Agni
अग्ने:
—
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
पित्तम्bile / gall
पित्तम्:
Karma
TypeNoun
Rootपित्त (प्रातिपदिक)
अपाम्of the waters
अपाम्:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
मण्डूकिO frog
मण्डूकि:
—
TypeNoun
Rootमण्डूक (प्रातिपदिक)
ताभिःwith those (waters)
ताभिः:
Karaṇa
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आhither, towards
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग)
गहिcome!
गहि:
—
TypeVerb
Rootगम् (धातु) / गहि (लोट् रूप)
सhe (Agni)
स:
Kartā
TypePronoun
Rootस (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इमम्this
इमम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःour
नः:
Sambandha (genitive)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यज्ञम्sacrifice
यज्ञम्:
Karma
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
पावकवर्णम्of purifying/bright appearance
पावकवर्णम्:
Karma (as qualifier)
TypeAdjective
Rootपावक-वर्ण (समास; प्रातिपदिक)
शिवम्auspicious
शिवम्:
Karma (as qualifier)
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
कृधिmake!
कृधि:
—
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Entities Mentioned
A
Agni (Apām-Agni / Agni-in-the-waters)Ā
Āpaḥ (Waters)M
Maṇḍūka (Frog, watery personification)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes