Shukla Yajur Veda — Adhyaya 15, Mantra 55
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Agni
Chandas: Anuṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
येन॒ वह॑सि स॒हस्रं॒ येना॑ग्ने सर्ववेद॒सम् । तेने॒मं य॒ज्ञं नो॑ नय॒ स्व॒र्दे॒वेषु॒ गन्त॑वे
Transliteration
yéna váhasi sahásraṃ yénāgne sarvavedásam | ténemáṃ yajñáṃ no naya svardevéṣu gántave
Translation
जिस सामर्थ्य से तुम सहस्र को वहन करते हो, और जिससे, हे सर्ववेदस् अग्नि, तुम समस्त धन-सम्पदा को वहन करते हो—उसी से हमारे इस यज्ञ को आगे ले चलो, ताकि वह स्वर्गीय देवों तक पहुँच सके।
Padapatha (Word Analysis)
येन॑ । वह॑सि । स॒हस्रम् । येन॑ । अ॒ग्ने॒ । स॒र्व॒-वे॒द॒सम् । तेन॑ । इ॒मम् । य॒ज्ञम् । नः॒ । न॒य॒ । स्वः॒-दे॒वेषु॑ । गन्त॑वे
Word by Word
येनby which (means)
येन:
करण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वहसिyou carry/bear
वहसि:
क्रिया
TypeVerb
Root√वह् (वहति)
सहस्रम्a thousand
सहस्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
येनby which (means)
येन:
करण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
सर्ववेदसम्the all-knowing (one)
सर्ववेदसम्:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootसर्व-वेदस (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास; ‘वेदस्’ = ज्ञान/वेद)
तेनby that (means)
तेन:
करण
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इमम्this
इमम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यज्ञम्sacrifice, rite
यज्ञम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
नःfor us / our
नः:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नयlead (you)
नय:
क्रिया
TypeVerb
Root√नी (नयति)
स्वर्देवेषुamong the heaven-dwellers / in the heavenly gods
स्वर्देवेषु:
अधिकरण
TypeNoun (compound)
Rootस्वर्देव (समास: स्वः-देव; ‘स्वर्/स्वः’ = स्वर्ग)
गन्तवेto go, for going
गन्तवे:
प्रयोजन
TypeVerbal noun (infinitive)
Root√गम् + तुमुन् (वैदिके: गन्तवे = गन्तुम्)
Entities Mentioned
A
AgniS
Svardevas (heavenly gods)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes