Shukla Yajur Veda — Adhyaya 15, Mantra 40
Rishi: As above: RV-derived victory/protection complex; liturgically appropriated by the Adhvaryu.
Devata: Indra (protector and victor), with protective aspect foregrounded.
Chandas: Triṣṭubh.
Samhita Patha (Devanagari)
येना॑ स॒मत्सु॑ सा॒सहोऽव॑ स्थि॒रा त॑नुहि॒ भूरि॒ शर्ध॑ताम् । व॒नेमा॑ ते अ॒भिष्टि॑भिः ।
Transliteration
yéna samátsu sāsáho'vá sthirā́ tanúhi bhū́ri śárdhatām | vanémā te abhíṣṭibhiḥ ||
Translation
जिससे तू संग्रामों में विजयी होता है—रक्षा हेतु स्थिर (दृढ़) प्रतिरक्षाएँ फैलाकर, अनेक दलों के विरुद्ध (हमें) दृढ़ कर। तेरी अभिष्टि (सहायताओं) से हम विजय प्राप्त करें।
Padapatha (Word Analysis)
येन॑ । स॒मत्सु॑ । सा॒सहः॑ । अव॑ । स्थि॒राः । त॒नुहि॑ । भूरि॑ । शर्ध॑ताम् । व॒नेम॑ । ते॒ । अ॒भिष्टि॑भिः ।
Word by Word
येनby which
येन:
Karaṇa
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → य-
समत्सुin battles
समत्सु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootसमत् (प्रातिपदिक; ‘सम्+अत्/समत्’ = युद्ध/समर) अथवा ‘समत्सु’ = ‘समत्’ का सप्तमी बहुवचन
सासहःthe conquering/overpowering one
सासहः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसह् (धातु) → सासह् (परिपूर्ण/अभ्यास-रूप; ‘सासह’ = अत्यन्तं सहमान/विजयी)
अवdown; away; (as preverb)
अव:
—
TypeIndeclinable
Rootअव (उपसर्ग/निपात)
स्थिराःfirm; steady
स्थिराः:
Kartā
TypeAdjective
Rootस्थिर (प्रातिपदिक)
तनुहिstretch/spread (you)
तनुहि:
Kriyā
TypeVerb
Rootतन् (धातु)
भूरिmuch; abundantly
भूरि:
—
TypeIndeclinable
Rootभूरि (अव्यय/विशेषण-प्रातिपदिक)
शर्धताम्of the hosts/troops
शर्धताम्:
—
TypeNoun
Rootशर्ध (प्रातिपदिक; ‘शर्ध’ = समूह/सेना/दल)
वनेमmay we win/obtain
वनेम:
Kriyā
TypeVerb
Rootवन् (धातु; ‘वन्’ = प्राप्तौ/जये)
तेof you; your
ते:
—
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → त्वद्/ते
अभिष्टिभिःwith (your) aids/protections
अभिष्टिभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootअभिष्टि (प्रातिपदिक; ‘अभि+स्था/इष्टि’ परम्परया = सहायता/रक्षा/आश्रय)
Entities Mentioned
I
IndraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes