Shukla Yajur Veda — Adhyaya 14, Mantra 2
Rishi: Traditionally anonymous/ritual formula (later assignment varies)
Devata: Ukhā/Earth; Rudras and Vasus; Aśvins as divine Adhvaryus
Chandas: Mixed/prose-like yajus (not a fixed ṛgvedic metre)
Samhita Patha (Devanagari)
कुला॒यिनी॑ घृ॒तव॑ती॒ पुरु॑न्धिः स्यो॒ने सी॑द॒ सद॑ने पृथि॒व्याः । अ॒भि त्वा॑ रु॒द्रा वस॑वो गृणन्त्वि॒मा ब्रह्म॑ पीपिहि॒ सौभ॑गायाश्विना॑ऽध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा॑
Transliteration
kulā̱yinī ghṛ̱távatī púru̱ndhiḥ syóne sīda sádane pṛthi̱vyā́ḥ | a̱bhí tvā ru̱drā́ vása̱vo gṛṇantu i̱mā́ bráhma pīpihi sáu̱bhagāyā’śvinā’dhva̱ryū sā̱dayatām i̱há tvā
Translation
कुलायिनी, घृतवती, पुरुन्धि (समृद्धि देने वाली) हे देवी, पृथ्वी के निवास में, इस स्नेहपूर्ण आसन पर बैठो। रुद्र और वसु तुम्हारी स्तुति करें; सौभाग्य के लिए इन ब्रह्म-वचनों को पूर्ण करो। हे अश्विनौ, हे अध्वर्यु, इसे यहीं बैठाओ।
Padapatha (Word Analysis)
कुलायिनी । घृतवती । पुरुन्धिः । स्योनॆ । सीद । सदने । पृथिव्याः । अभि । त्वा । रुद्राः । वसवः । गृणन्तु । इमा । ब्रह्म । पीपिहि । सौभगाय । अश्विना । अध्वर्यू इति । सादयताम् । इह । त्वा ।
Word by Word
कुलायिनीnest-making, having a nest
कुलायिनी:
विशेषण (कर्तृ/सम्बोधन-सम्बन्ध) — ‘पुरुन्धिः’ का विशेषण
TypeAdjective
Rootकुलायिन् (प्रातिपदिक) < कुलाय
घृतवतीrich in ghee
घृतवती:
विशेषण — ‘पुरुन्धिः’ का
TypeAdjective
Rootघृतवत् (प्रातिपदिक) < घृत
पुरुन्धिःPurundhi (a goddess/fortune; bountiful one)
पुरुन्धिः:
कर्तृ/सम्बोधन-आश्रय (स्तुति-वाक्य में विषय)
TypeNoun
Rootपुरुन्धि (प्रातिपदिक)
स्योनेO gentle/pleasant one
स्योने:
सम्बोधन
TypeAdjective
Rootस्योन (प्रातिपदिक)
सीदsit down
सीद:
क्रिया
TypeVerb
Root√सद् (सीदति)
सदनेin the seat/dwelling
सदने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसदन (प्रातिपदिक) < √सद्
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘सदने’ का
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
अभिtowards, unto
अभि:
क्रिया-विशेषक
TypeIndeclinable
Rootअभि
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
रुद्राःthe Rudras
रुद्राः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
वसवःthe Vasus
वसवः:
कर्तृ (समुच्चित)
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
गृणन्तुlet them praise
गृणन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Root√गॄ/गृ (स्तुति/गान) — गृणाति
इमाthese
इमा:
कर्म (पीपिहि का)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
ब्रह्मsacred utterance; prayer
ब्रह्म:
कर्म (पीपिहि का)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
पीपिहिmake thrive; strengthen
पीपिहि:
क्रिया
TypeVerb
Root√प्याय्/√पी (वृद्धि/पोषण) — पीपयति (caus.)
सौभगायfor good fortune
सौभगाय:
सम्प्रदान (उद्देश्य)
TypeNoun
Rootसौभग (प्रातिपदिक) < सु-भग
अश्विनाO Aśvins
अश्विना:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
अध्वर्यूO Adhvaryus (priests)
अध्वर्यू:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअध्वर्यु (प्रातिपदिक)
सादयताम्let the two cause (her) to sit/place
सादयताम्:
क्रिया
TypeVerb
Root√सद् (सीदति) — caus. √सादय्
इहhere
इह:
देश-अधिकरण (क्रिया-विशेषक)
TypeIndeclinable
Rootइह
त्वाyou
त्वा:
कर्म (सादयताम् का)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
Entities Mentioned
P
Pṛthivī (Earth)U
Ukhā (fire-pan, personified)R
RudrasV
VasusA
AśvinsRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes