Mantra 5
Rishi: Vājasaneyin transmission (ṛgvedic cosmological diction; specific ṛṣi varies by anukramaṇī)
Devata: Agni / sacrificial essence (drapsa) as offered
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
द्र॒प्सश्च॑स्कन्द पृथि॒वीमनु॒ द्यामि॒मं च॒ योनि॒मनु॒ यश्च॒ पूर्व॑: । स॒मा॒नं योनि॒मनु॑ स॒ञ्चर॑न्तं द्र॒प्सं जु॑हो॒म्यनु॑ स॒प्त होत्रा॑:
Transliteration
drapáś cáskanda pṛthivī́m ánu dyā́m imáṃ ca yónim ánu yáś ca pū́rvaḥ | samānáṃ yónim ánu sañcárantaṃ drapáṃ juhómy ánu saptá hotrā́ḥ ||
Translation
बिन्दु (द्रप्स) पृथ्वी के साथ, उस द्युलोक के साथ, इस योनि के साथ, और जो प्राचीन था उसके साथ भी उछल पड़ा। उसी एक-सी योनि में संचरित होते उस द्रप्स को मैं सात होत्र-क्रियाओं के अनुसार जुहोता हूँ।
Padapatha (Word Analysis)
द्रप्सः । चस्कन्द । पृथिवीम् । अनु । द्याम् । इमम् । च । योनिम् । अनु । यः । च । पूर्वः । समानम् । योनिम् । अनु । सञ्चरन्तम् । द्रप्सम् । जुहोमि । अनु । सप्त । होत्राः ।
Word by Word
द्रप्सःthe drop (of Soma), the dripping one
द्रप्सः:
Kartā
TypeNoun
Rootद्रप्स (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
स्कन्दत्falls, leaps down
स्कन्दत्:
Kriyā
TypeVerb
Rootस्कन्द्
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
अनुalong, following
अनु:
—
TypeIndeclinable
Rootअनु
द्याम्the heaven, the sky
द्याम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक: द्याम्)
इमम्this
इमम्:
Viśeṣaṇa (of योनिम्)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
योनिम्womb, source, abode
योनिम्:
Karma
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
अनुfollowing
अनु:
—
TypeIndeclinable
Rootअनु
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
पूर्वःformer, earlier
पूर्वः:
Viśeṣaṇa (of यः)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
समानम्the same
समानम्:
Viśeṣaṇa (of योनिम्)
TypeAdjective
Rootसमान (प्रातिपदिक)
योनिम्womb, source
योनिम्:
Karma
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
अनुfollowing
अनु:
—
TypeIndeclinable
Rootअनु
सञ्चरन्तम्moving about, coursing
सञ्चरन्तम्:
Viśeṣaṇa (of द्रप्सम्)
TypeVerb (Participle)
Rootसम् + चर्
द्रप्सम्the drop (of Soma)
द्रप्सम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्रप्स (प्रातिपदिक)
जुहोमिI offer (into fire), I pour as oblation
जुहोमि:
Kriyā
TypeVerb
Rootहु
अनुaccording to, following
अनु:
—
TypeIndeclinable
Rootअनु
सप्तseven
सप्त:
Viśeṣaṇa (of होत्राः)
TypeNumeral
Rootसप्त
होत्राःhotrā-invocations / Hotṛ-functions (seven)
होत्राः:
Karaṇa/Adhikaraṇa (ritual means: ‘by/with the seven hotrā-formulas/priests’)
TypeNoun
Rootहोत्रा (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniD
Devāḥ (collectively)B
Brahman (as first principle)V
VenaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes