Mantra 34
Rishi: Agnicayana mantra tradition (Śukla YV)
Devata: Agni Jātavedas
Chandas: Triṣṭubh (with explicit mention of multiple metres as ritual instruments)
Samhita Patha (Devanagari)
ध्रु॒वाऽसि॑ ध॒रुणे॒तो ज॑ज्ञे प्रथ॒ममे॒भ्यो योनि॑भ्यो॒ अधि॑ जा॒तवे॑दा: । स गा॑य॒त्र्या त्रि॒ष्टुभा॑ऽनु॒ष्टुभा॑ च दे॒वेभ्यो॑ ह॒व्यं व॑हतु प्रजा॒नन्
Transliteration
dhrúvā́si dharuṇéto jajñe prathamám ebhyó yónibhyó ádhi jātávedāḥ | sá gā́yatr̄yā́ triṣṭúbhā́ ’nuṣṭúbhā́ ca devébhyo havyáṃ vahatu prajā́nann
Translation
तू ध्रुव है; तू धारण-आधार है। इन्हीं योनियों में सबसे पहले ऊपर से जातवेदाः (अग्नि) उत्पन्न हुए। वे प्रजानन् (सब जानने वाले) गायत्री, त्रिष्टुभ और अनुष्टुभ छन्दों सहित देवों के लिए हवि को वहन करें।
Padapatha (Word Analysis)
ध्रु॒वा । असि॑ । ध॒रुणा । इतः । ज॑ज्ञे । प्रथ॒मम् । ए॒भ्यः । योनि॑भ्यः । अधि॑ । जा॒तवे॑दाः । सः । गा॑य॒त्र्या । त्रि॒ष्टुभा॑ । अनु॒ष्टुभा॑ । च । दे॒वेभ्यः॑ । ह॒व्यम् । व॑हतु । प्र॒जा॒नन्
Word by Word
ध्रुवाfirm, fixed
ध्रुवा:
विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धे)
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
धरुणेतःfrom the support/firm foundation
धरुणेतः:
अपादान
TypeIndeclinable (ablatival adverbial)
Rootधरुणि (प्रातिपदिक) + इतस् (अव्यय)
जज्ञेwas born / came into being
जज्ञे:
क्रिया
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
प्रथमम्first
प्रथमम्:
विशेषण/क्रियाविशेषण
TypeAdjective (used adverbially)
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
एभ्यःfrom these
एभ्यः:
अपादान
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
योनिभ्यःfrom the wombs / sources
योनिभ्यः:
अपादान
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
अधिupon, over
अधि:
अधिकारण (संबन्धसूचक)
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
जातवेदाःJātavedas (Agni)
जातवेदाः:
कर्तृ
TypeNoun (proper/epithet)
Rootजातवेदस् (प्रातिपदिक; अग्नि-नाम)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
गायत्र्याby/with the Gāyatrī (metre)
गायत्र्या:
करण
TypeNoun
Rootगायत्री (प्रातिपदिक)
त्रिष्टुभाby/with the Triṣṭubh (metre)
त्रिष्टुभा:
करण
TypeNoun
Rootत्रिष्टुभ् (प्रातिपदिक)
अनुष्टुभाby/with the Anuṣṭubh (metre)
अनुष्टुभा:
करण
TypeNoun
Rootअनुष्टुभ् (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
देवेभ्यःto the gods
देवेभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
हव्यम्the oblation
हव्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootहव्य (प्रातिपदिक)
वहतुlet him carry
वहतु:
क्रिया
TypeVerb
Rootवह् (धातु)
प्रजानन्knowing, being aware
प्रजानन्:
कर्तृ-विशेषण
TypeParticiple
Rootप्र + ज्ञा (धातु) → प्रजानत् (वर्तमान कृदन्त)
Entities Mentioned
A
Agni JātavedasD
Devas (Viśve Devāḥ)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes