Mantra 2

Rishi: Vājasaneyin transmission (ṛṣi attribution varies; often treated as cosmological yajus adapted from older strata)

Devata: Agni (as born of waters) / altar-body as Agni

Chandas: Tr̥ṣṭubh-like cadence (ṛgvedic-style cosmological diction)

Samhita Patha (Devanagari)

अ॒पां पृ॒ष्ठम॑सि॒ योनि॑र॒ग्नेः स॑मु॒द्रम॒भित॒: पिन्व॑मानम् । वर्ध॑मानो म॒हाँ२ आ च॒ पुष्क॑रे दि॒वो मात्र॑या वरि॒म्णा प्र॑थस्व

Transliteration

apā́m pṛṣṭhám asi yónir agnéḥ samudrám abhítaḥ pinvámānam | várdhamāno mahā́n ā́ ca púṣkare divó mā́trayā varímṇā práthasva ||

Translation

तू जलों का पृष्ठ है; अग्नि की योनि है; चारों ओर से फुलता-फैलता समुद्र है। महान होकर बढ़ता हुआ, तू कमल में भी—दिव्य माप से, और विस्तार की व्यापकता से—प्रसारित हो।

Padapatha (Word Analysis)

अपाम् । पृष्ठम् । असि । योनिः । अग्नेः । समुद्रम् । अभितः । पिन्वमानम् । वर्धमानः । महान् । आ । च । पुष्करे । दिवः । मात्रया । वरिम्णा । प्रथस्व ।

Word by Word

अपाम्of the waters

पृष्ठम्the back/surface

असिyou are

योनिःthe womb/source

अग्नेःof Agni

समुद्रम्the ocean

अभितःaround, on all sides

पिन्वमानम्being made to swell/being filled

वर्धमानःgrowing, increasing

महान्great

आforth, towards (intensively)

चand

पुष्करेin the lotus/pond (pushkara)

दिवःof heaven/sky

मात्रयाby measure

वरिम्णाby breadth/expanse

प्रथस्वspread out, expand

Entities Mentioned

Agni

Devāḥ (collectively)

Brahman (as first principle)

Vena

Ritual Context

Viniyoga (Ritual Application)

Commentary Summary

Philosophical Concepts

Vedic Cosmology

Academic Analysis

Cross References

Yogic Application

Chanting Notes