Shukla Yajur Veda — Adhyaya 12, Mantra 91
Rishi: Śukla-Yajurvedic Adhvaryu tradition (not explicit).
Devata: Auṣadhayaḥ (heaven-descended remedies)
Chandas: Yajus/mantra cadence.
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒व॒पत॑न्तीरवदन्दि॒व ओष॑धय॒स्परि॑ । यं जी॒वम॒श्नवा॑महै॒ न स रि॑ष्याति॒ पूरु॑षः ॥
Transliteration
ava-pátantīr avadan divá oṣádhayaḥ pári | yaṃ jīváṃ aśnávāmahai ná sá riṣyāti pū́ruṣaḥ ||
Translation
दिव से गिरती हुई ये ओषधियाँ चारों ओर आ पहुँची हैं। जिस जीवन-शक्ति को हम प्राप्त कर के भक्षण करें—उससे वह पुरुष हानि नहीं पाता।
Padapatha (Word Analysis)
अ॒व॒-पत॑न्तीः । अ॒व॒द॒न् । दि॒वः । ओष॑धयः । परि॑ । यम् । जी॒वम् । अ॒श्नवा॑महै । न । सः । रि॑ष्याति । पूरु॑षः ॥
Word by Word
अवपतन्तीः(they) falling down
अवपतन्तीः:
Kartā
TypeVerb (participle)
Rootअव√पत् (पत् गतौ) / प्रातिपदिक: अवपतन्ती- (वर्तमानकृदन्त)
अवत्downwards, below
अवत्:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअवत् (निपात/अव्यय; ‘नीचे/अधः’ अर्थे)
अन्and (particle)
अन्:
—
TypeIndeclinable
Rootअन् (निपात; पदपूरण/समुच्चयार्थ)
दिवःfrom heaven/sky
दिवः:
Apādāna
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौ- ‘sky, heaven’)
ओषधयःplants, herbs
ओषधयः:
Kartā
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
परिaround, all about
परि:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
यम्whom/which
यम्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जीवम्living, alive
जीवम्:
Karma
TypeAdjective
Rootजीव (प्रातिपदिक)
अश्नवामहैwe eat/partake
अश्नवामहै:
Kartā
TypeVerb
Root√अश् (अश् भोजने)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध-अव्यय)
सःhe/that (person)
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रिष्यतिis harmed / will be harmed
रिष्यति:
—
TypeVerb
Root√रिष् (रिष् हिंसायाम्/क्षतौ)
पूरुषःthe man, person
पूरुषः:
Kartā
TypeNoun
Rootपूरुष (प्रातिपदिक; वैदिक रूप ‘पूरुष’ = ‘पुरुष’)
Entities Mentioned
A
Auṣadhayaḥ (Medicinal Plants)D
Dyauḥ (Heaven)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes