Shukla Yajur Veda — Adhyaya 12, Mantra 71
Rishi: Vājasaneyin agrarian corpus; ṛṣi attribution uncertain without anukramaṇī collation.
Devata: Lāṅgala/cleaving power (with vocative Saru as addressed numen).
Chandas: Jagatī-like/prose-mixed cadence; metrical classification is uncertain from the supplied segmentation and should be verified against pada-count in a critical edition.
Samhita Patha (Devanagari)
लाङ्ग॑लं॒ पवी॑रवत्सु॒शेव॑ᳪ सोम॒पित्स॑रु । तदुद्व॑पति॒ गामविं॑ प्रफ॒र्व्यं॒ च॒ पीव॑रीं प्र॒स्थाव॑द्रथ॒वाह॑णम्
Transliteration
lā́ṅgalaṃ pavī́ravat suśévaṃ sómapit saru | tád udvápati gā́m avíṃ praphárvyaṃ ca pī́varīṃ prasthā́vad rathavā́haṇam
Translation
धातु-धारयुक्त, अति-कल्याणकारी, सोमपान करने वाला—हे सरु!—वह लाङ्गल (नांगर) जो मिट्टी को उलटता है, वह गौ और अवि (भेड़) को, समृद्धि को, और रथ को खींचने वाली शक्ति/सामर्थ्य को प्रकट करे।
Padapatha (Word Analysis)
लाङ्गलम् । पवीरवत् । सु-शेवम् । सोम-पित् । सरु । तत् । उत्-वपति । गाम् । अविम् । प्र-फर्व्यम् । च । पीवरीम् । प्रस्थावत् । रथ-वाहणम्
Word by Word
लाङ्गलम्plough
लाङ्गलम्:
कर्म
TypeNoun
Rootलाङ्गल (प्रातिपदिक)
पवीरवत्having a metal rim/band (iron-bound)
पवीरवत्:
कर्म
TypeAdjective
Rootपवीरवत् (प्रातिपदिक; पवीर + वत्)
सुशेवम्very auspicious/beneficial
सुशेवम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootसु-शेव (प्रातिपदिक; सु + शेव)
सोमपित्सरुO Soma-drinker (epithet, addressed)
सोमपित्सरु:
सम्बोधन
TypeNoun (epithet)
Rootसोमपित्सरु (प्रातिपदिक; सोम + पित्सरु)
तत्that (implement)
तत्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उद्वपतिcasts up / throws up / scatters
उद्वपति:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootउद् + √वप् (वपन/वपन॑; ‘to strew/sow, to cast’)
गाम्a cow; cattle
गाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
अविम्a ewe; sheep
अविम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअवि (प्रातिपदिक)
प्रफर्व्यम्well-splitting / well-cleaving (of the soil)
प्रफर्व्यम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootप्र-फर्व्य (प्रातिपदिक; प्र + फर्व्य)
चand
च:
(समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच
पीवरीम्fat, well-nourished
पीवरीम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootपीवरी (प्रातिपदिक)
प्रस्थावत्having a platform/board (well-equipped)
प्रस्थावत्:
कर्म
TypeAdjective
Rootप्रस्थावत् (प्रातिपदिक; प्रस्थ + वत्)
रथवाहणम्(as) a chariot-drawer/vehicle; fit for drawing like a chariot
रथवाहणम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootरथ-वाहन (प्रातिपदिक; रथ + वाहन)
Entities Mentioned
L
Lāṅgala (Plough / cleaving power)S
Saru (addressed numen)S
Soma (as ‘Soma-drinking’ epithet)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes