Mantra 64
Rishi: Yājñavalkya-line transmission (general VS 12 attribution)
Devata: Nirṛti (chthonic/earthward aspect)
Chandas: Triṣṭubh (with YV mixed cadence)
Samhita Patha (Devanagari)
यस्या॑स्ते घोर आ॒सञ्जु॒होम्ये॒षां ब॒न्धाना॑मव॒सर्ज॑नाय । यां त्वा॒ जनो॒ भूमि॒रिति॑ प्र॒मन्द॑ते॒ निरृ॑तिं त्वा॒ऽहं परि॑वेद वि॒श्वत॑:
Transliteration
yásyās te ghóre āsáñ juhómy eṣā́ṃ bandhā́nām avasárjanāya | yā́ṃ tvā jánō bhū́mir íti pramándate nirṛ́tiṃ tvā ’háṃ parivēde viśvátas
Translation
हे घोर (देवी), जिनके ये बन्धन हैं, उन्हीं को मैं आहुति देता हूँ—इन बन्धनों के विसर्जन हेतु। जिसे जन ‘भूमि’ कहकर प्रमुदित होते हैं, उस निरृति को मैं सर्वतः परिवेष्टित कर (दूर) करता हूँ।
Padapatha (Word Analysis)
यस्याः । ते । घोरे । आसन् । जुहोमि । एषाम् । बन्धानाम् । अव-सर्जनाय । याम् । त्वा । जनः । भूमिः । इति । प्र-मन्दते । निरृतिम् । त्वा । अहम् । परि-वेदे । विश्वतः ।
Word by Word
यस्याःof whom/whose
यस्याः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेto/for you (or: they)
ते:
सम्प्रदान (if ‘to you’) / सम्बन्ध (if ‘of you’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / तद् (सर्वनाम)
घोरःterrible, dreadful
घोरः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक)
आसन्were
आसन्:
अस्ति-क्रिया (copula)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
जुहोमिI offer (into fire), I sacrifice
जुहोमि:
कर्ता
TypeVerb
Rootहु (धातु)
एषाम्of these
एषाम्:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
बन्धानाम्of bonds, of fetters
बन्धानाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootबन्ध (प्रातिपदिक) / बन्धन (प्रातिपदिक)
अवसर्जनायfor the letting-go, for release
अवसर्जनाय:
सम्प्रदान (purpose: ‘for releasing’)
TypeNoun
Rootअवसर्जन (प्रातिपदिक; from अव-√सृज्)
याम्whom (her)
याम्:
कर्म
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जनःpeople, folk
जनः:
कर्ता
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
भूमिःthe Earth
भूमिः:
कर्ता (apposition to जनः) / कर्तृ-पदसमुच्चय
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
इतिthus, as (saying)
इति:
वाक्य-चिह्न (quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति
प्रमन्दतेrejoices, delights
प्रमन्दते:
कर्ता
TypeVerb
Rootप्र-√मन्द् (धातु)
निरृतिम्Nirṛti (goddess of dissolution/misfortune)
निरृतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootनिरृति (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अहम्I
अहम्:
कर्ता
TypePronoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
परिवेदI have found/known/obtained (you) all around
परिवेद:
कर्ता
TypeVerb
Rootपरि-√विद् (धातु; ‘to find/know/obtain’)
विश्वतःfrom all sides, on every side
विश्वतः:
अधिकरण/दिशा-निर्देश (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootविश्वतस् (अव्यय; from विश्व ‘all’)
Entities Mentioned
N
NirṛtiB
Bhūmi (Earth)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes